Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

Het einde van de browseroorlog

— Geschiedenis van een lucratief monsterverbond —

door: dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam

Browseroorlog
Opkomst van Netscape
Ondergang van Netscape
Monsterverbond AOL en Microsoft
Adieu Netscape
Troonpretendenten
Informatiebronnen
Verwante artikelen
Index Geschiedenis van internet
Index Toekomst van het zoeken
Index Open Source: mens durf te delen

Browseroorlog

Iedere internetgebruiker weet wat een browser is. Een browser is een programma waarmee pagina’s van het World Wide Web geraadpleegd kunnen worden. In Nederland wordt het daarom ook wel een bladerprogramma genoemd. Wie al wat langer meesurft op het internet kan zich nog herinneren dat er een heftige strijd werd gevoerd tussen Microsoft en Netscape voor de suprematie van de markt voor webbrowsers. Microsoft gebruikte haar dominante positie in de markt voor PC-besturingssystemen om ook op de markt voor webbrowsers te domineren. Het resultaat daarvan was dat de Internet Explorer feitelijk dé webbrowser is voor de meeste internetgebruikers.

Netscape was niet in staat om zelf de bronnen te mobiliseren die nodig zijn om te concurreren met het ontwikkelingstempo en de monopoliemacht van Microsoft. Uiteindelijk begon de Netscape software achter te lopen. Maar Netscape was er nog steeds. Als dochter van AOL Time Warner vocht zij terug en spande een proces aan tegen Microsoft. Aan beide kanten werden de juridische messen geslepen. Micosoft reserveerde alvast honderden miljoenen in haar strijdkas. Een slepend juridisch gevecht kondigde zich aan. Totdat plotseling in mei 2003 de oorlog tussen de beide browsers werd beëindigd. In de strategishe overeenkomst tussen de grootste software en de grootste mediagigant werd Netscape opgeofferd. De browser van het eerste uur zou niet meer verder worden ontwikkeld. De eerste der browser mohikanen zou een snelle zachte dood sterven.

In de vroege geschiedenis van de webbrowsers kunnen vier tijdperken worden onderscheiden. Het eerste tijdperk werd gedomineerd door de niet-commerciële browser Mosaic. Het tweede tijdperk was dat van Netscape dominantie. Het derde tijdperk, het heroïsche tijdperk van de browseroorlog, werd ingeluid door de Internet Explorer van Microsoft. Het doodbloeden van Netscape markeerde het begin van het vierde tijdperk van Internet Explorer dominantie. Nadat de rook van de browseroorlog was opgetrokken, reageerde Internet Explorer op superieure wijze. Het had al haar rivalen van het veld geveegd en kon op haar lauweren gaan rusten om haar winst op gedane investeringen op te strijken. Die browseroorlog is nu voorbij. Maar dat betekent allerminst dat er geen gevechten meer gevoerd worden om de hegemonie op de browsermarkt.

Index Opkomst van Netscape

De eerste webbrowser werd door Tim Berners-Lee geschreven op een NeXT computer. Op kerstdag 1990 legde hij de laatste hand aan de eerste versie van WorldWideWeb. In maart 1991 stuurde hij het programma naar een aantal mensen op CERN. Het web werd geïntroduceerd aan de gemeenschap van hoge energie natuurkundigen. Van daaruit begon het web zich te verspreiden.

In 1991 en 1992 brachten Berners-Lee en een student op CERN, Jean-Fracois Groff, de WorldWideWeb-applicatie van de NeXT omgeving naar de meer gebruikelijke C taal. Zij noemden hun nieuwe browser libwww.

Mosaic
De eerste webbrowser die op grote schaal gebruikt werd was NCSA Mosaic. Zij heeft in sterke mate bijgedragen tot de verspreiding van het web over de wereld. Marc Andreessen, die studeerde bij het National Center for Supercomputer Applications (NCSA), een onderzoeksinstituut van de Universiteit van Illinois, schreef een browser voor X-Windows op Unix computers. In Februari 1993 werd de eerste versie gepubliceerd. Voor de Macintosh werd een paar maanden later door Aleks Totic een aangepast Mosaic versie ontwikkeld. Mosaic was een vrije, publiek beschikbare browser. Mosaic was gebouwd op de server van Berners-Lee en bood ondersteuning voor grafiek, geluid en videoclips. Een vroege versie introduceerde ondersteuning voor formulieren, waardoor veel krachtige nieuwe toepassingen werden mogelijk gemaakt. Mosaic werd al snel de meest populaire webbrowser. In augustus 1994 droeg NCSA alle commerciële rechten op Mosaic over aan Spyglass, Inc. Spyglass gaf haar technologie vervolgens in licentie aan diverse andere bedrijven, inclusief Microsoft die het gebruikte voor de ontwikkeling van haar Internet Explorer. In januri 1997 stopte de NCSA de ontwikkeling van Mosaic. In de archieven van het NCSA is Mosaic nog steeds beschikbaar.
In Februari 1993 werd de eerste vrije browser, Mosaic, op het internet beschikbaar gesteld door het onderzoeksinstituut voor supercomputertoepassingen van de Universiteit van Illinois. Netscape was de pionier van de commerciële browsers. De eerste versie van Netscape werd in October 1994 gepubliceerd. Marc Andreessen, die ook al tekende voor het ontwerp van Mosaic, richtte samen met Jim Clark het bedrijf Silicon Graphics Inc. op om een commerciële webbrowser te ontwikkelen. Netscape beschikte over zoveel bronnen dat zij hun technologie veel sneller konden ontwikkelen dan de NCSA. In October 1994 verscheen de eerste beta versie van hun browser, Mozilla 0.86b op het internet. In December werd de finale versie gepubliceerd, Mozilla 1.0.

Netscape voegde telkens nieuwe eigenschappen toe en integreerde drie internettechnologieën in één programma: web, email en nieuwsgroepen. Netscape zorgde er bovendien voor dat haar browser op alle drie belangrijke computertypes kon draaien: Windows, Macintosh en Unix.

Netscape werd vanaf het begin via het web vrij beschikbaar gemaakt voor particulieren en non-profit organisaties. Netscape verdiende haar geld met het ontwikkelen en verkopen van software voor webservers, met het verkeer naar de eigen home page en verwante inkomsten.

Netscape Logo Netscape werd een doorslaggevend succes. De browser werd via het internet snel verspreid en werd door een toenemend aantal mensen geaccepteerd als voertuig om het internet te ontginnen. In het midden van de jaren negentig had Netscape een aandeel van 90 procent van de markt voor webbrowsers. Netscape was hét leesgereedschap voor webpagina's. Netscape schiep een grafische gebruikersinterface die navigatie op het internet sterk vereenvoudigde. Met Netscape als browser vond het internet een wereldwijd publiek.

Netscape werd het snelst groeiende softwarebedrijf in de geschiedenis. De toekomst van het bedrijf zag er zonnig uit. De leiding van Netscape beweerde zelfs dat haar browser het hart zou vormen van een nieuw op het net-gebaseerd besturingssysteem dat de hegemonie van Microsoft Windows zou tarten. Dat vormde het begin van de browseroorlog. De reus Microsoft was gewekt:

Index Ondergang van Netscape

Door haar pre-occupatie met Windows 95 had Microsoft de verschuiving in de cyberspace markt gemist. Pas toen de browser gemeengoed geworden was, bedacht men zich bij Microsoft. Bill Gates verspilde geen tijd en ging in de tegenaanval. De verdedigings- en expansiestrategie van Microsoft is erop gericht om alle concurrenten die een bedreiging kunnen vormen voor het imperium van Windows te wind uit de zeilen te nemen. Van de potentieel bedreigende software wordt een eigen versie gemaakt die zo sterk mogelijk in het besturingssysteem van Windows wordt geïntegreerd en als nieuwe standaard wordt gepresenteerd. Door de marktmacht van het Windows besturingssysteem krijgt dit eigen product per definitie een wereldwijde en massieve verspreiding.

De eerste versies van Internet Explorer waren niet erg goed, maar het programma was gratis (voor Netscape moest men toen nog $30 betalen) en werd met elke kopie van het Windows besturingssysteem verspreid. Later werd Internet Explorer sterk verbeterd en sinds Windows 98 werd het ook een belangrijk onderdeel van het besturingssysteem.

De beide browsers probeerden elkaar te overtroeven door eigen functies en extensies toe te voegen. Beide concerns probeerde hun product te differentiën en aantrekkelijker te maken dan zijn concurrent. Hoewel zowel Microsoft als Netscape lid waren van het World Wide Web Consortium (WC3) dat codespecificaties en richtlijnen uitvaardigt, maakten zij zich beide schuldig aan afwijking van de standaarden. In de loop der tijd traden er steeds meer aantal onverenigbaarheden op.

Netscape zag haar marktaandeel jaar op jaar afnemen. In de herfst van 1996 had Internet Explorar al een derde van het marktaandeel veroverd. In November 1998 was het marktaandeel van Internet Explorer voor het eerst groter dan dat van Navigator. Er zijn meerdere factoren die ertoe zouden leiden dat Netscape uiteindelijk het onderspit moest delven:

  1. De code machine van Netscape 4 was slecht en kon niet worden geupdate. Dit zette een rem op de verdere ontwikkeling van het WWW omdat de browser geen opwindende nieuwe technologieën kon ondersteunen.

  2. Op 23 augustus 1995 introduceerde Microsoft haar eigen bladerprogramma, de Internet Explorer. In gebruik en uiterlijk ging de IE steeds meer op Netscape lijken. Maar het startte aanzienlijk sneller op en was sterker geïntegreerd met andere programma's van Microsoft. Omdat Internet Explorer standaard in Windows zit ingebouwd, gebruikten op den duur steeds minder mensen de Netscape browser.

  3. Netscape voerde een tweefronten oorlog. Enerzijds voerde zij met haar Netcenter een oorlog tegen kwalitatief goede internetmedia zoals Yahoo en Excite. Anderzijds vochten zij tegen de grote spelers op de bedrijfssoftware, zoals Microsoft en IBM, die hun producten konden bundelen op een manier die Netscape niet kon. Vooral het agressieve gedrag van Microsoft droeg ertoe bij dat Netscape dringend een kapitaalkrachte koper nodig had.

  4. In 1998 werd Netscape opgekocht door America Online (AOL). Hiervoor werd het gigantische bedrag van 4,21 miljard dollar betaald. De beurs reageerde hierop zo uitzinnig dat Netscape een paar maanden later al bijna 9 miljard waard was. De verwachting was dat hierdoor nieuw leven ingeblazen zou worden in Netscape. Hoewel America Online door de verwerving van Netscape Communications de controle kreeg over de webbrowser Netscape, bleef zij aan haar 14 miljoen gebruikers toch Microsoft's Internet Explorer aanbieden. De beslissing om AOL gebruikers niet Netscape's browser aan te bieden, onderstreept nog eens dat AOL meer geïnteresseerd was in de andere delen van het Netscape concern: het webportaal en de bedrijfssoftware. AOL investeerde steeds minder in de verdere ontwikkeling van Netscape. Boze tongen beweerden altijd al dat AOL Netscape alleen maar had opgekocht om een potentieel wapen tegen Microsoft te hebben — een stok achter de deur om een betere deal af te dwingen.
Door het samenstel van deze factoren werd de rol van Netscape steeds marginaler. Zij hoopte het tij nog te keren door in Januari de broncode van Netscape Navigator te publiceren. De Navigator werd toegevoegd aan de open-source software. De open-source versie van Netscape werd later Mozilla genoemd.

Het mocht niet baten. Netscape, ooit de dominante browser, werd grotendeels uit de markt gewerkt. De Internet Explorer veroverde een marktaandeel van meer dan 95%. Netscape bedient net iets meer dan 3 procent, terwijl de andere browsers minder dan 1 procent scoren.

Eind jaren negentig verdrong Internet Explorer Netscape als meest populaire browser. Nescape beschuldigde Microsoft van oneerlijke concurrentie omdat de softwaregigant zijn internetbrowser koppelde aan zijn Windows-technologie.

In januari 2002 starte AOL namens dochter Netscape een antitrustzaak tegen Microsoft. De aanklacht was dat Microsoft zijn rivaal Netscape moedwillig uit de markt zou hebben gedrukt door gebuik te maken van illegale, anticompetitieve praktijken. Met name door het besturingssysteem Windows als breekijzer te gebruiken.

Index Monsterverbond tussen AOL en Microsoft

Netscape Communications, inmiddels een afdeling van AOL Time Warner diende in januari 2002 een klacht in tegen Microsoft. De bedrijfspraktijken van de softwaregigant zouden het op de markt brengen en houden van een andere browser onmogelijk maken. In andere rechtszaken was ook in hoger beroep al vastgesteld dat Microsoft de antitrustwetten geschonden had en illegaal haar monopolie beschermde ten kost van Netscape. Het werd een slepend proces. Microsoft beweerde dat de rechtszaak meer een competetieve zet was van AOL Time Warner dan een legitieme poging om schade te dekken.

De doorbraak in dit proces kwam onverwacht. In mei 2003 nam Bill Gates persoonlijk contact op met AOL-chef Dick Parsons, om te proberen gezamenlijk een oplossing te vinden voor de slepende kwestie. Dit leidde tot een historisch accoord waarin het einde van browseroorlog werd getekend. Het is een voor beide partijen lucratief monsterverbond waarin de controle over de digitale media wordt geregeld.

AOL en Microsoft kwamen het volgende overeen:

  1. AOL ontvangt $ 750 miljoen als schadevergoeding voor de vernietiging van haar browser door Microsoft. Gezien de meer dan 5 miljard dollar die AOL voor Netscape had neergeteld is dit een schamele compensatie. Maar met een schuld van $ 26,3 miljard kan AOL dat geld goed gebruiken. Toen AOL in januari 2000 aankondigde dat het Time Waner zou opkopen stonden haar aandelen nog op $90, terwijl dit inmiddels is ingezakt tot $15.

  2. AOL krijgt een licentie voor 7 jaar gratis gebruik van de Internet Explorer. Zij stelt dit programma aan haar miljoenen leden beschikbaar.

  3. AOL krijgt een licentie voor Windows Media 9. Zij mag de Media software van Windows gebruiken, inclusief de antipiratentechnologie: digital rights management (DRM) is een instrument waarmee muziek- en videobestanden kunnen worden beschermd tegen piraterij. Microsoft heeft hiermee een belangrijk voordeel behaald op concurrenten zoals RealNetworks en Apple Computer (iTunes Music Store). Het risico voor AOL is dat zij volledig in het besturingssysteem van Microsoft wordt ingesloten. Media die in Windows Media formaat worden gecodeerd, kunnen niet eenvoudig worden geherformateerd in een ander formaat.

  4. Microsoft en AOL gaan hun programma's voor directe uitwisseling van berichten ('instant messaging' of IM) op elkaar afstemmen. De MSN Messaging en AOL instant messenger of ICQ kunnen op dit moment nog niet met elkaar communiceren: een gebruiker van MSN Messenger kan in principe geen contact maken met een gebruiker van de AOL Instant Messenger. Op termijn moeten de messaging-programma's uitwisselbaar zijn ('interoperability').

  5. Microsoft bevrijdt zich van mogelijke juridische interventies doordat AOL de anti-trust klacht laat vallen. Microsoft wordt niet veroordeelt wegens illegale monopolistische praktijken, en versterkt op termijn haar positie tegenover vergelijkbare aanklachten.
Samenwerking en Concurrentie
De directie van Netscape had Microsoft uitgedaagd met haar dreiging om rond haar browser een besturingssysteem te bouwen dat volledig was afstemd op het internet. Bill Gates nam die uitdaging aan en verklaarde dat hij bereid en in staat was om AOL te vernietigen. Om dit dreigement kracht bij te zetten lanceerde hij zijn eigen MSN Internet service (dat aanvankelijk alleen maar geld koste). "Onze bedrijven blijven concurreren, maar we hebben nu gelukkig ons geschil kunnen bijleggen. Ik ben erg opgetogen over de kans die we krijgen om samen te werken aan de doorbraak van het digital media-tijdperk" [Bill Gates].
Het is een overeenkomst over een breed spectrum van gemeenschappelijke en concurrentiële belangen van beide ondernemingen. De belangrijkste boodschap is dat de juridische strijdbijl begraven wordt en dat er samengewerk gaat worden op gebied van software en digitale media. De intentie is om digitale content sneller te laten doordringen in de markt. Om de films en videomateriaal van AOL Time Warner geschikt te maken voor internet, mag zij gebruik maken van het afspeelprogramma en het media-licentiesysteem van Microsoft. Overigens zal AOL hiernaast gebruik blijven maken van de populaire mediasoftware van RealNetworks, een aartsconcurrent van Microsoft op het gebied van digital media.

Hoewel geld de belangrijkste component van de overeenkomst leek te zijn, sloten de bedrijven ook een samenwerkingsaccoord met betrekking tot de ontwikkeling van nieuwe technologieën. Opvallend is dat Microsoft heeft toegezegd software van internetprovider AOL op te nemen in de Windows-versie die aan kleine computerfabrikanten wordt verkocht. Daarmee beconcurreert Microsoft zijn eigen internetprovider 'MSN Internet Service'. AOL, toch al de grootste internetprovider van de Verenigde Staten, krijgt er hiermee tientallen miljoenen potentiële klanten per jaar bij. Door software van de concurrent mee te leveren met Windows hoopt Microsoft nieuwe rechtszaken over misbruik van zijn monopolie te voorkomen.

De overeenkomst waarmee het einde van de browseroorlog beslecht werd markeert een belangrijke verandering in de concernstrategie van Microsoft: zij komt terug op investeringen in media, en concentreert zich op de ontwikkeling van kernsoftware. Zij wil potentiële partners zoals AOL Time Warner ervan overtuigen dat zij meer geïnteresseerd is in de verkoop van software voor digitale media dan in concurrentie met bedrijven die daarvoor de inhoud leveren ('content owners'). AOL Time Warner beschouwt zichzelf niet langer als een technologiebedrijf dat zelfstandig software op de markt brengt, maar als een bedrijf dat inhoud (beelden, geluiden, videos en films) aan de man/vrouw brengt.

Index Adieu Netscape

Netscape werd geboren onder een gelukkig gesternte en veroverde de wereld in vogelvlucht. Zij stelde de eerste voorhoedes van de internetgebruikers in staat om op een tamelijk comfortabele manier documenten op het internet te bekijken en om met andere gebruikers te communiceren (via ingebouwde email en nieuwsgroepen, en later via chat en instant messaging). Netscape groeide binnen enkele jaren uit tot de feitelijke standaard en bewuste keuze van surfers op het World Wide Web. De generatie die in het Netscape-tijdperk het WWW betraden, voelt zich nog schatplichtig aan de makers van dat bladerprogramma. Via Netscape kreeg de nieuwe technologie van informatie en communitie voor velen een praktische betekenis. Netscape begon als koning van het WWW, werd stiefkind van AOL, en lijkt nu kandidaat te zijn voor euthanasie.

Direct na de overeenkomst met Microsoft kondigde AOL aan dat zij 50 werknemers zou ontslaan die betrokken waren bij de ontwikkeling van Netscape. Daarmee is de browseroorlog feitelijk beslist. Een programma dat niet verder wordt ontwikkeld is op stervens na dood. Netscape is niet meer. En het is geen vrolijke begrafenis geworden.

De enige troost is dat AOL het open-source project Mozilla nog blijft steunen. Dit gebeurt echter met een zeer klein budget: $2 miljoen + $300.000 van Lotus-oprichter Mitch Kapor. Mozilla is een browser met ingebouwd mail reader en een Internet Relay Chat client.

De historische overeenkomst met Microsoft was ook de opmaat voor een grote schoonmaak bij AOL Time Warner. De sleutelarchitecten van de fusie in 2001 zijn van het toneel verdwenen. Steve Case, de oprichter van AOL die Microsoft omschreef als het 'rijk van het kwaad', moest het veld ruimen. Het lijkt erop dat de Time Warner kongsie de controle over AOL heeft veroverd.

Microsoft heeft laten zien dat zij haar enorme marktmacht en immense winsten zal gebruiken om elk bedrijf te lijf te gaan dat initiatieven blijft nemen die de concurrentie tegen een van Microsoft's kernproducten intensiveren. Op die manier heeft Microsoft keuzes van consumenten beperkte en innovatie geblokkeerd. Door uitschakeling van de concurrentie schaadt zij indirect de belangen van consumenten.

Als Microsoft 'het rijk van het kwaad' is, dan heeft zij via AOL Times Warner voor een koopje een groot filiaaal geopend [Peter van Amelrooy, Volkskrant, 31 mei, 2003]. Microsoft is van plan om haar browser alleen nog maar als onderdeel van het besturingssysteem op de markt te brengen. Er zullen geen nieuwe standalone Explorers meer verschijnen — IE6 SP1 is de laatste standalone installatie.

Het pact tussen AOL Time Warner en Microsoft leidt niet alleen tot een herstructurering van de browsermarkt. Zij heeft ook grote gevolgen voor het betaald distribueren van digitale inhoud via internet. Het zal met name leiden tot een verandering in de manier waarop consumenten muziek, films en televisiediensten kopen. In het nieuwe besturingssysteem van Microsoft ('Longhorn') zijn een aantal nieuwe technologieën op het gebied van veiligheid ingebouwd. In deze opvolger van Windows XP — dat in mei 2005 wordt verwacht en waarvan de bèta in 2004 op de markt komt, wordt veiligheid gerealiseerd door de beveiliging en versleuteling van gegevens te koppelen aan een specifieke computer. Door deze sterke koppeling tussen soft- en hardware kunnen mediabestanden alleen op specifieke computers worden afgespeeld. Zie uitvoeriger: Open Source en Lukas Pruski (Webwereld).

Index Troonpretendenten

Is er nog een vijfde tijdperk denkbaar aan gene zijde van het tijdperk van de Internet Explorer? Voor gebruikers lijkt het in ieder geval wenselijk dat er meerdere alternatieven op tafel blijven liggen en dat de markt voor internetbrowsers niet door een onderneming wordt beheerst. De vraag is dus wat de mogelijke alternatieven, of kroonpretendenten zijn voor de hegemonie van de Internet Explorer? Zijn er serieuze alternatieven die het begin van een vijfde tijdperk van de geschiedenis van de browsers kunnen inluiden?

Er zijn een aantal kandidaten die misschien in staat zijn om het browserprogramma van Microcoft te overtroeven.

Al deze browsers hebben voordelen boven de Internet Explorer. Het probleem is dat de markt voor besturingssystemen zo sterk gemonopoliseerd is, dat het voor browsers met superieure eigenschappen bijna onmogelijk is geworden om nog een serieuze voet tussen de browsermarkt te zetten. De macht van het monopolistische kapitaal is verpletterend. Voor de ontwikkeling van nieuwe generaties browsers zou het funest zijn als de dialectiek van de browsergeschiedenis nu al bevroren zou worden.

Het is om meerdere redenen wenselijk dat er minstens contrapunten worden ontwikkeld voor de ongemeen overweldigende hegemonie van Microsoft's browser. Daarom zou er met name meer aandacht besteed moeten worden aan browsers waarvan de programmacodes in het publieke domein worden geplaatst. Net als zoekmachines zijn browsers te belangrijk geworden om ze over te laten aan de grillen van particuliere ondernemers. Browsers die nadrukkelijk als open-source worden gepresenteerd, hebben daarom in principe altijd de voorkeur. Zo'n keuze brengt de browsers terug naar hun dynamische uitgangspunt: browsers moeten programma's zijn waarmee we het internet op een intuïtieve manier kunnen verkennen, waarmee we overzicht krijgen over de etappes die we hebben afgelegd, waarmee we berichten kunnen uitwisselen met onze vrienden en collega's, en waarmee we direct met hen kunnen communiceren.

In de vijfde episode van de geschiedenis van de browsers gaat het natuurlijk in de eerste plaats om de vraag wie de krachtigste en gebruiksvriendelijke browser kan ontwikkelen die ook daadwerkelijk kans heeft op een formeel vrije browsermarkt. Op markten die door het grote kapitaal worden gedomineerd is het helaas niet altijd het meest geavanceerde of gebruiksvriendelijke product dat als winnaar uit de bus komt. Daarom gebruikt bijna iedereen die dit leest nog de Internet Explorer.

We staan op de drempel van het vijfde tijdperk in de geschiedenis van de browsers. Dat is een tijdperk waarin twee geheel ongelijksoortige tegenstanders tegenover elkaar staan. Aan de ene kant staat een uiterst kapitaalkrachtige onderneming die over enorme bronnen beschikt om te investeren in de browsertechnologie. Daar tegenover staat enerzijds een schare van commerciële kroonpretendenten die door de bank genomen niet over de fiscale bronnen beschikken om Microsoft een serieuze concurrentie aan te doen (hoe innovatief of nuttig hun programma's ook mogen zijn). Anderzijds zijn daar de niet-commerciële internetprogramma's die worden ontwikkeld door gemeenschappen van internetgebruikers en specialisten. Open-source software lijkt het enige levensvatbare alternatief voor de giganten van de software-industrie. Het vijfde tijdperk in de geschiedenis van de browsers zal gekenmerkt worden door een strijd van open-source browsers tegen de verpletterende hegemonie van Microsoft's Internet Explorer. Alleen al door de complexiteit van het strategisch veld waarin zij plaats vindt is het onmogelijk de uitkomst van deze strijd te voorspellen.

Index Informatiebronnen

  1. Korzeniowski, Paul [1997]
    Microsoft Versus Netscape: The Battle for the Internet Infrastructure.
    Computer Technology Research Corporation. ISBN: 1566079896.

  2. Netscape

  3. Microsoft

  4. Internet Explorer

  5. internetexplorer.pagina.nl

  6. Mosaic (archief)

  7. netscape.pagina.nl

  8. Mozilla

  9. Stewart, Bill
    Web Browser History

  10. Wilson, Brian
    Browser History: Netscape Navigator

Index


Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

20 September, 2013
Eerst gepubliceerd: Juli, 2003