Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

Beter goede online buren dan verre vrienden

—Dichter bij je buren door internet—

dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam
Eerste versie: 1 Maart 2009 — Laatste versie: 19 January, 2017
Internet als medium van nabijheid
Een nieuwe derde plaats
Eigenaardigheden van nabuurschap
Buurtgemeenschap
Gemeenschap als verloren paradijs
Buurtsites
Voor heel Nederland: Buurtlink.nl
Geef mij maar Amsterdam: Buurtleven.nl
Hyperlokalisatie en - aggregatie: Outside.in
Lokalisering: Neighbornode.net
Functies van buurtsites
Informeren | Communiceren | Wederzijdse hulp | Organiseren
Van virtuele naar lokale netwerken
Mens durf te delen
Wat buurtsites beter doen
Nomadische gedachten
Lokalisering van het globale internet
Participatie en directe democratie
Grijze panters

Informatiebronnen
Verwante teksten
rode_knop Virtuele steden — Stadssociologische verkenningen
rode_knop Cyberstad — Droom of nachtmerrie?
rode_knop Kwetsbare slimme woningen — Hoe veilig is mijn thuisnetwerk?
rode_knop De mobiele samenleving — Eigenaardigheden van mobiele communicatie
rode_knop Uitwaaierende vriendenkringen — Magie van virutele sociale netwerken
rode_knop Peer-to-peer — Netwerken van onbekende vrienden
rode_knop Zichzelf organiserende netwerken — Typologie en dynamiek van het internet
rode_knop Virtuele gemeenschappen — Bouwstenen voor een sociologie van het internet
rode_knop Regulatie en zelfregulatie van internet

IndexInternet als medium van nabijheid

Terwijl de wereldeconomie in snel tempo globaliseert, blijft het leven van het merendeel van de bevolkig sterk plaatsgebonden. Deze tegenspraak verklaart het grote verschil tussen de positieve waardering van mensen voor hun eigen lokale leven en het sombere oordeel van diezelfde mensen over de samenleving als geheel. Paul Scheffer heeft dit trefffend samengevat: “Terwijl de wereld uitdijt, wint nabijheid aan waarde” [NRC Next 5.4.12].

Ons gevoel van sociale nabijheid is op natuurlijke wijze ingebed in de geografische nabijheid van andere mensen. Het zijn de mensen die we ontmoeten in het eigen huis, op straat, in de buurtwinkel, op het werk, in het café en op de sportvereniging. Zij leven letterlijk in onze buurt — op kleine afstand, ze zijn aanraakbaar.

Een nieuwe derde plaats
Contacten onderhouden met verre vrienden over de hele wereld is door internet makkelijker geworden. Internet is een medium van nabijheid - het brengt mensen dichter bij elkaar, ook al wonen zij nog zover van elkaar verwijderd. De vraag is of internet ook geschikt is om mensen die om de hoek van de straat wonen, de buren, dichter tot elkaar te brengen. Alles wordt besproken op buurtsites - nieuwtjes, veiligheidsproblemen, gemeentelijke plannen, feesten, roddels. Wordt de buurtsite een vervanging voor het ouderwetse buurthuis?

Bel eens aan bij je buren....
Bel eens aan bij de buren
Een belangrijk element van woongenot is het goede contact met de buren. Mensen koesteren hun bestaande buurtcontacten. Maar veel mensen willen graag wat meer contact met hun buren hebben. Toch is de drempel om dit contact te leggen vaak nog hoog. Wie stapt zomaar op zijn buurman af om eens een kopje koffie te drinken? Buurtcontacten organiseren kost nog meer tijd. Wie gaat de deuren langs om buurtgenoten uit te nodigen voor een bepaalde activiteit?

Overal ter wereld zijn de meest uiteenlopende buurtsites opgezet. De doelstellingen en feitelijke functies van die buurtsites lopen weliswaar sterk uiteen, maar er zijn ook een paar voor de hand liggende gemeenschappelijke kenmerken. Buurtsites fungeren als een nieuwe ontmoetingsplek van buurtbewoners. Zij brengen buurtbewoners met elkaar in contact, verspreiden buurtgebonden nieuws, organiseren wederzijdse hulp en steun, en stimuleren lokale buurtactiviteiten. Buurtsites vergroten de betrokkenheid van bewoners bij de buurt en daarmee —zo wordt gehoopt— de leefbaarheid en sociale cohesie van de buurt.

Neem contact op met je....
Burencontact
Steeds meer straten, buurten en wijken ontwikkelen hun eigen websites. We noemen ze hier samenvattend ‘buursites’. Buurtsites vormen een nieuwe third place naast al die andere vertrouwde lokale gemeenschapsdomeinen zoals het park, het plein, de kroeg, het danspaleis en de wekelijkse markt [Oldenburg 1989].

De derde plaatsen zitten tussen de eerste plaats van het ‘thuis’ en de tweede plaats van het ‘werk’. De eerste plaats is thuis en degenen waarmee we samenwonen. De tweede plaats is de arbeidsplaats, waar mensen feitelijk een groot deel van hun tijd besteden. Derde plaatsen zijn de ankers van de sociale cohesie in het lokale gemeenschapsleven; het zijn plaatsen om te ontspannen in het gezellig samenzijn met andere volwassenen dan de partner, buurman of werkgever. Zij faciliteren en stimuleren bredere, meer creatieve interactie. Naast het wijkplein, de buurtkroeg, en de markt zullen buurtsites in de toekomst steeds meer gaan fungeren als belangrijke ankers van het lokale gemeenschapsleven. De lokalisering van het globale internet is in aantocht.

Kunnen buurtsites de sociale cohesie van lokale gemeenschappen versterken? Op welke manier kunnen zij bijdragen aan het gevoel van saamhorigheid? Kunnen buurtsites daadwerkelijk de betrokkenheid van de bewoners intensiveren? Om daarop het begin van een antwoord te vinden zullen we ons eerst moeten vergewissen van de eigenaardigheden van burenrelaties. Hoe betekenisvol zijn de relaties met onze buren? Of nog eenvoudiger: waarom zijn buren zo belangrijk?

Index


Eigenaardigheden van nabuurschap
“Everywhere I lay my hat, that’s my home” [Marvin Gaye].

“We shape our buildings and afterward our buildings shape us” [Winston Churchill].



Burenrelaties zijn meer of minder duurzame relaties tussen mensen op basis van hun ruimtelijke nabijheid. Wat maakt relaties onder buren zo bijzonder?
  1. Iedereen heeft buren
    Wees lief voor je buren
    Wees lief voor je buren
    Tenzij men op een denkbeeldig onbewoond eiland bivakkeert heeft iedereen altijd buren. Er bestaat dus altijd een bepaald cluster van buren waaruit men interactiepartners kan kiezen. Er is altijd een ‘aanbod’ van buren, ook al zijn de ruimtelijke afstanden tussen buren in villawijken groter dan in flats. Niet iedereen heeft een partner, vrienden, collega's, of zelfs familieleden, maar iedereen heeft buren.

  2. Burencontact is onbepaald
    De inhoud van burenrelaties ligt niet van te voren vast. Een relatie tussen buren is ongedefinieerd en is volledig afhankelijk van de interesses, intenties en doelen van de interactiepartners.

  3. Buren hebben macht
    Buren staat in een machtsrelatie ten opzicht van elkaar. Door hun geografische nabijheid kunnen zij elkaar het leven knap lastig maken, bijvoorbeeld door ’s nachts luidruchtige feesten te geven die de buren wakker houden. Bovendien weten buren vaak veel dingen over elkaar die niet per se voor hen of voor een ander publiek bedoeld zijn: de gewoontes die men heeft, hoe regelmatig men werkt, wie er wanneer op bezoek komt, of men ruzie in de familie heeft e.d. Buren weten deze dingen vaak van elkaar, niet omdat ze met elkaar praten maar omdat ze zo dicht bij elkaar wonen.

  4. Burenrelaties zijn onvrijwillig
    Wie je vrienden zijn beslis je zelf. Maar je buren krijg je op de koop (of de huur) toe. Meestal zijn relaties met buren geen relaties waarvoor je zelf gekozen hebt of die je makkelijk kan vermijden. Als je om welke reden dan ook je buren niet meer wil tegen komen, zal je zelf moeten verhuizen. De kosten die verbonden zijn aan het vermijden van ‘slechte’ buren zijn hoog. Vandaar het oude spreekwoord: “Beter een goede buur dan een verre vriend”. Echte vrienden zijn weliswaar gevoelsmatig gezien belangrijker dan de louter toevallige en niet volledig vrijwillige relaties met buren, maar je zult er toch mee moeten samenleven in dezelfde buurt.

  5. Buren zijn handig en altijd toegankelijk
    Lastige buren
    Lastige buren
    Buren kunnen erg nuttig zijn en zijn gemakkelijk toegankelijk omdat ze al in je buurt zijn wanneer je de deur uit gaat. In de praktijk betekent nabuurschap dat men in noodsituaties op elkaar is aangewezen. De buurman is de typische helper in de nood. Als er in een huishouden iets ontbreekt, kan men het altijd nog bij de buren proberen te lenen. Als je ’s avond laat nog suiker nodig hebt, dan bel je bij de buurvrouw aan. Als je hulp nodig hebt om een klusje te doen klop je bij de buurman aan. Buren zijn snel bereikbaar voor acute hulp. Maar buren worden niet of nauwelijks betrokken bij discussies over werk, voor het lenen van geld, of voor advies bij belangrijke beslissingen.

  6. Binding aan de buurt
    Bewoners voelen zich thuis in de buurt en zijn daarmee emotioneel verbonden vanwege (i) een lange woonduur, en (ii) het contact met andere buurtbewoners. Het bekend zijn met andere buurtgenoten draagt bij aan het thuisgevoel in de buurt.

    Buurtvoorzieningen spelen een belangrijke rol in het sociaal contact en thuisgevoel van buurtbewoners. Doordat bewoners elkaar herhaaldelijk ontmoeten ontstaat er een zekere mate van publieke familiariteit. Buurtbewoners herkennen elkaar in de buurtwinkel, op speelplekken, bij de basisschool of in de buurtkroeg.

    Buurtvoorzieningen faciliteren oppervlakkige en vluchtige interacties tussen buurtbewoners en zorgen ervoor dat buurtbewoners elkaar vaker ontmoeten dan in een buurt zonder voorzieningen.

    De publieke familiariteit die door sociale interacties wordt bewerkstelligd brengt voorspelbaarheid voort en bekende gezichten van buurtgenoten geven een vertrouwd gevoel.

Index


Nabuurschap als grondslag van lokale gemeenschap
Een buurtgemeenschap is dus louter gebaseerd op het eenvoudige feit dat mensen toevallig naast elkaar wonen. Al naar gelang het soort nederzetting (verspreide boerderijen, een stad, een straat, een villawijk of een achterbuurt) neemt de burengemeenschap verschillende vormen aan. De intensiteit van burencontacten is zeer uiteenlopend. Mensen in kleine steden hebben bijvoorbeeld meer contact met buren omdat het aan alternatieven ontbreekt. In grotere steden hebben mensen minder maar vaak hechtere relaties met hun buren omdat men alleen maar met elkaar omgaat als er ook belangrijke overeenkomsten zijn in levensstijl, beroep e.d. Onder speciale condities, zoals met name onder moderne stedelijke verhoudingen, kan het aantal burrenrelaties soms tot dichtbij het nulpunt dalen. Juist vanwege de fysieke nabijheid probeert men dan de grootst mogelijk afstand te handhaven.

Burengemeenschap
Max Weber definieert een burengemeenschap als “elke permanente of tijdelijke belangengemeenschap die is afgeleid van ruimtelijke nabijheid” [Weber, Wirtschaft und Gesellschaft, p. 215].
Buurtgemeenschappen zijn vaak amorf, met fluctuerende participatie. Hechte en gesloten lokale gemeenschappen ontstaan meestal alleen maar wanneer buurtgenoten zich moeten weren tegen een gemeenschappelijke tegenstander: overlast van een bepaalde buurtgenoot of van een andere buurt, ongewenste maatregelen van een overkoepelende gemeente of regering. Nabuurschap is de natuurlijke grondslag van de lokale gemeenschap. Nabuurschap kan zelfs de grondslag vormen voor politieke acties, zoals het bevorderen van de aanleg van speelpleinen of het terugdringen van automobiliteit in de eigen wijk.

Index


Gemeenschap als verloten paradijs
»Gemeenschap« roept het beeld op van een warme en comfortabele plaats, zoals een haardvuur waaraan we in de vrieskou onze handen kunnen warmen. Buiten op straat liggen allerlei gevaren op de loer en in de stad lopen mensen zo onverschillig mogelijk langs ons heen, maar in de gemeenschap voelen we ons veilig en kunnen we ons onspannen. Gemeenscshap lijkt een andere naam te zijn geworden voor het verloren paradijs. Maar dan wel een paradijs waarvan we blijven hopen het terug te vinden als we maar koortsachtig blijven zoeken naar de wegen die ons daartoe kunnen leiden [Bauman 2001].

Van obstakel naar noodzakelijke voorwaarde
De idee van gemeenschap is in ere hersteld in een authenrieke of imaginaire glorie uit het verleden. “It is on the community that many hopes bereaved by bankrupt or discredited institutions now focus. What had been once rejected as a constraint is now hailed as the ‘enabling capacity’. What was once seen as an obstacle on the road to full humanity, is now praised as its necessary condition” [Bauman 2000].

Het hele idee van gemeenschap is gemodelleerd naar een genaturaliseerde vorm van gedeeld sentiment dat verondersteld is vooraf te gaan aan elke bewuste overweging of sociale interactie. Gemeenschapsleven was alleen maar mogelijk in sociale enclaves die erin slaagden om de communicatiekanalen met de buitenwereld te blokkeren. In het huidige tijdperk van globale media is dat ondenkbaar. De gemeenschap waar mensen naar terug denken te willen keren is voor altijd verdwenen.

Voor het privilege om in een gemeenschap te leven moet een prijs worden betaald. Gemeenschap belooft veiligheid, maar kan ons ook van onze vrijheid beroven — van het recht om onszelf te zijn. Veiligheid en vrijheid zijn twee even dierbare en begeerde waarden die maar tot op zekere hoogte met elkaar in balans kunnen worden gebracht, maar die bijna nooit volledig verzoend kunnen worden. De spanningsverhouding tussen veiligheid en vrijheid en tussen gemeenschap en indvidualiteit kan waarschijnlijk nooit worden opgelost. We kunnen niet aan dit dilemma ontsnappen, maar we kunnen wel de kansen en de gevaren inventarisern, en ten minste proberen te voorkomen dat fouten uit het verleden worden herhaald.

Index Buurtsites - trefpunten van nabuurschap

Buurtsites zijn er in allerlei soorten en maten. Sommige sites zijn zeer professioneel opgezet, terwijl andere het product van liefdevolle amateurs is. Sommige sites worden actief onderhouden en druk bezocht en andere niet. Heel vaak nemen bewoners zelf het initiatief om een buurtsite op te richten. Maar ook woningcorporaties en (deel)gemeentes proberen met buurtsites de sociale cohesie in wijken te verbeteren. Sommige initiatieven beperken zich tot een straat of cluster straten, anderen tot een hele buurt of wijk, en weer anderen tot een dorp. Naast deze buurtspecifieke sites zijn er ook koepelsites die toegang bieden tot alle buurtsites in Nederland of in een grote stad.

Index


Voor heel Nederland: Buurtlink.nl
Buurtlink.nl is bestemd voor alle buurtbewoners in Nederland. De site is opgezet met steun van de Nationale Postcodeloterij, die zich sinds 2006 ook inzet voor een betere en socialere samenleving in Nederland. Het doel van de site is het versterken van het buurtgevoel, in de hoop dat daarmee ook de leefbaarheid verbetert.

Trefpunt in Cyberspace
“Buurtlink is het trefpunt voor de bewoners van dorpen, buurten en wijken. Dagelijks worden duizend berichten geplaatst waarop vervolgens door duizenden bewoners wordt gereageerd. Met de nieuwe site willen we een nog beter digitaal platform zijn voor de buurten. Zo kunnen vanaf nu wijkagenten, gemeentes, sportverenigingen, verenigingen, clubs, vrijwilligersorganisaties, gezondheidscentra maar ook de lokale bakker een eigen plek krijgen op Buurtlink.nl. Iedereen kan vanaf nu letterlijk alles op Buurtlink zetten over zijn of haar buurt met de zekerheid dat duizenden bewoners het zullen lezen” [Bas van Beek, directeur van Buurtlink].
Je kunt je gratis aanmelden en na invoering van je postcode krijg je alle buurtgebonden informatie gepresenteerd. In de buurtberichten vind je mededelingen over het verdwenen katertje Tijger, buurtbijeenkomsten, concerten, het witten van tanden en het eten bij lokale restaurants. In de rubriek Vraag & Aanbod wordt van alles en nog wat te koop en te huur aangeboden en gevraagd: van huizen tot voetbalplaatjes, van magnetrons tot vrijwilligers. Op de site kunnen foto’s en video’s worden geplaatst. Daarnaast kunnen buurtbewoners hun eigen profiel op de website plaatsen. Lokale ondernemers kunnen voor € 9 een advertentie plaatsen die in het geselecteerde postcodegebied een week lang te zien is.

Buurtlink.nl. is de grootste landelijke buurtenwebsite van Nederland met een bereik van 400.000 bezoekers per maand [Multiscope - 2009].

Index


Geef mij maar Amsterdam: Buurtleven.nl
Buurtleven.nl was een lokaal internetinitiatief in Amsterdam. Het project werd opgezet door Woningnet in opdracht van vier Amsterdamse Woningcorporaties (Stadgenoot, Ymere, Rochdale en De Key). In januari 2009 startte het project in drie stadsdelen: Zeeburg, Oost/Watergraafsmeer, (delen van) Osdorp en een klein gedeelte van Slotervaart. De woningcorporaties vonden dat het tot hun maatschappelijke taak hoort om de leefbaarheid te verbeteren. Het basisidee was dat als buren meer onderling contact hebben zij zich meer verbonden gaan voelen met de buurt.

Buurtleven.nl presenteerde buurtnieuws en faciliteerde het burencontact. Je kon berichten sturen aan buurtgenoten, en je kunt een groep starten met een eigen miniwebsite. Verder was er uiteraard een buurtagenda, een 2dehandsmarkt en een prikbord met oproepen van buurtbewoners.

Index


Hyperlokalisatie en -aggregatie: Outside.in
De meeste buurtsites worden van nieuwe informatie voorzien door een aantal actieve buurtgenoten. Maar het kan ook anders. Grote nieuwsorganisaties beschikken meestal niet over buurtspecifieke informatie. Inmiddels is de technologie voorhanden om automatisch nieuws van online kranten, blogs en andere nieuwsbronnen te aggregeren en te personaliseren.

Outside.in is een online platform dat hyperlokaal nieuws maakt, organiseert en verspreidt. Hyperlokaal nieuws geeft bezoekers het nieuws en de informatie voor het gebied waar zij op dat moment zijn (zoals het blok rond je kantoor of de buurt waarin je woont) of waarin zij om andere redenen geïnteresseerd zijn (zoals hun geboortestad, de school van hun kinderen, of een buurtcafé). De technologie van outside.in maakt het mogelijk om alle typen media te aggregeren (inclusief blogs, online kranten en Twitter feeds) om deze vervolgens naar locatie te sorteren.

Het initiatief voor deze site werd in februari 2009 genomen door de Amerikaanse omroepgigant NBC. Op het platform worden honderden buurtsites bijeengebracht met nieuws dat automatisch wordt geaggregeerd uit de databases van regionale NBC TV-zenders, aangevuld met nieuws van lokale blogs, mainstream media en Twitter-feeds. Het platform stelt NBC in staat “to add entirely new sections of content to our sites and create more targeted ad impressions at a fraction of the cost of staffing a traditional editorial organization to cover hundreds of neighborhoods” [Brian Buchwald, senior vice president local integrated media bij NBC].

Index


Lokalisering: Neighbornode.net
Iinternet was sterk bij de verbinding tussen mensen over de hele wereld, maar functioneerde zwak in het verbinden van mensen die aan de overkant van de straat wonen. Hoe deel je informatie op lokaal niveau? En hoe open je communicatielijnen met anderen in je directe omgeving? Er zijn veel initiatieven genomen om virtuele ruimtes te scheppen waar buurtgenoten op eenvoudige wijze met elkaar kunnen communiceren. Zij overbruggen de kloof tussen het globaal onbeperkte internet en de lokaal beperkte buurt. Een goed voorbeeld daarvan zijn de Neighbornodes.

Neighbornodes zijn bulletin boards voor groepen op draadloze knooppunten die in woongebieden worden geplaatst en die open zijn voor het publiek. Binnen een afstand van zo’n 90 meter zenden deze knooppunten een signaal uit dat door iedereen gelezen kan worden en waarop iedereen zelf een bericht kan plaatsen. Met een Neighbornode kun je dus een bericht uitzenden naar iedereen binnen 90 meter van jouw woning, en zij kunnen ook een bericht naar jouw sturen.

De Neighbornodes zijn onderling met elkaar verbonden in een netwerk van knooppunten. Hierdoor is het mogelijk om nieuws en informatie op een straat-voor-straat basis te verspreiden naar de bredere wijk- of stadsgemeenschap [vergelijkbare initiatieven zijn: het Braziliaanse CitIX en het Franse Peuplade].

Index Functies van buurtsites

Buurtsites kunnen zeer uiteenlopende functies vervullen. Zij kunnen bijdragen aan informeren, communiceren, wederzijdse hulp en organiseren.

Index


Informeren
Via buurtsites kunnen bewoners op een snelle en efficiënte wijze worden geïnformeerd over nieuws, activiteiten, vuilnisophaaldagen, vakanties van de huisarts, roddels of lokale politiek. Door verhalen, foto’s en video’s met elkaar te verbinden kan een levendig archief van de wijkgeschiedenis worden opgebouwd. Een digitaal buurthuis kan dus ook als het historisch geheugen van de buurt fungeren.

Index


Communiceren
Via een buurtsite kunnen bewoners met elkaar in contact komen. Buurtbewoners kunnen online met elkaar praten, vragen stellen, reageren op anderen en voorstellen doen. Mensen leren elkaar als buren kennen op de site. Zij vinden er foto’s en profielen zodat zij weten hoe hun buurman of buurvrouw heet.

Index


Wederzijdse hulp en steun
Een buurtsite kan op eenvoudige en zeer doelmatige wijze als platform fungeren waarlangs de burenhulp en -ondersteuning georganiseerd kan worden. Veel buurtsites hebben een speciale vraag- en aanbodrubriek waarin mensen zich in kunnen schrijven voor een eenmalige vrijwilligersklus.

De Bewonersvereniging Eikenburg de Roosten die zich inzet voor het vergroten van de leefbaarheid van hun wijk, schetst hiervan een fictief, maar toch ook aansprekend scenario:

Wederzijdse hulp kan zich uitstrekken van het verwisselen van een lamp, via het oppassen op kinderen, tot aan het water geven van de planten tijdens vakanties. Vaak wordt deze wederzijdse steun door vrijwilligers (en dus gratis) verricht, maar er worden meestal ook goederen en diensten geruild tegen geld.

Index


Organiseren
Buurtsites maken het organiseren van buurtgerichte activiteiten veel gemakkelijker. Via de buurtsite kunnen buurtgenoten online met elkaar samenwerken, taken verdelen, afspraken maken en met elkaar vergaderen. Bewoners kunnen op hun eigen tijd en vanaf hun eigen plek via internet meedoen aan wijkactiviteiten. Dat is vooral makkelijk voor mensen die weinig tijd hebben (of ’s avond werken) of die door hun fysieke beperkingen geen lokale vergaderingen kunnen bijwonen.

Om de bewonersinvloed op een plan en ontwerp van de wijk te vergroten zijn internetinstrumenten nodig die zijn gericht op participatie in planvorming. Buurtsites kunnen daarbij gebruik maken van het principe van de ‘wijsheid van de massa’. Omdat zij zo laagdrempelig zijn kan in principe elke buurtbewoner zijn of haar eigen informatie en deskundigheid inbrengen bij het oplossen van problemen in de eigen buurt. Een zwerm van online actieve buurtgenoten is in staat om complexe beleidsproblemen op een voor iedereen begrijpelijke manier uiteen te rafelen. Met elkaar kunnen zij meestal ook voldoende deskundigheid mobiliseren om politieke ambtsdragers op een deugdelijk weerwoord te trakteren. Op deze wijze kunnen buurtsites een bijdrage leveren aan de verlevendiging van de lokale politiek en een versterking van vormen van directe democratie.

Index


Van virtuele naar lokale saamhorigheid
Vaak zijn de al bestaande lokale sociale netwerken van buren de grondslag voor de vorming van online buurtgemeenschappen. Maar het kan ook omgekeerd: de opbouw van virtuele sociale netwerken van buurtgenoten kan op haar beurt de grondslag vormen van versterkte lokale netwerken.

Een bekend voorbeeld hiervan is wat bewoners van de Via Fondazza in Bologna (Italië) via Facebook hebben gerealiseerd. Hun initiatief resulteerde niet alleen in een intensivering van de relaties tussen de buren in de Via Fondazza, maar ook in het landelijke initiatief om het idee van de sociale straat in heel Italië te verspreiden: Social Street Italia.

In sociaal opzicht zijn italiaanse steden nogal conservatief. Vriendschappen en relaties ontstaan hoofdzakeijk via familierelaties. In grote steden, inclusief Bologna, is het niet altijd even makkelijk om nieuwe mensen te ontmoeten. Buren zijn nogal op zichzelf.

Toen Laurell Boyers (34) en haar man Federico Bastiani (37) in 2012 samen naar Bologna verhuisden kende zij niemand van hun buren. Vanuit dit gevoel van eenzaamheid verspreidde Frederico in september 2013 een flier in zijn straat waarin hij uitlegde dat hij een gesloten groep op Facebook had opgericht die bedoeld was voor die in de Via Fondazza leefden.

Na vier dagen had de groep al 20 volgers en binnen twee jaar al meer dan 1.000 — de helft van alle mensen die in de straat wonen. De bewoners van de Via Fondazza leven nu minder anoniem naast elkaar. “We groeten elkaar, spreken elkaar aan, doen boodschappen voor elkaar. En het kost niets” [NYT, 24.8.15]. Terwijl het wel veel meer gezelligheid en saamhorigheid oplevert.

Via Fondazza in Bologna
Bewoners van de Via Fondazza bij de lokale bar.

Juist in straten en buurten waarin mensen in hoge mate langs elkaar heen leven, elkaar niet of nauwelijks kennen en dus ook niet begroeten, kunnen online initiatieven een cruciale bijdrage leveren aan virtuele sociale netwerken die zich vervolgens concretiseren in de versterking van het lokale sociale netwerk. Het eerste virtuele stadium genereert bij de deelnemers een authentieke belangstelling om elkaar in de lokale wereld te leren kennen.

Ook in dit opzicht functioneert het internet als medium van sociale nabijheid voor mensen die fysiek al dicht op elkaar leven.

Via de website van Social Street Italia zijn in Europa, Brazilië en Nieuw Zeeland al honderden sociale straten tot stand gebracht. Het primaire doel van dit initiatief is het socialiseren met de mensen in de buurt. Het brengt mensen niet bijeen om een of andere politieke, ideologische of religieuze visie te bevorderen, maar alleen op basis van het criterium van de nabijheid tussen bewoners van een bepaald gebied.

Om dit gratis en zonder oprichting van nieuwe sites of platforms te realiseren maakt Social Street gebruik van gesloten groepen van Facebook. De geslotenheid van de groep beschermd de privacy van de leden. De oprichter van de groep kan in overleg met andere leden beslissen of alle berichten automatisch worden geplaatst of dat zij worden gemodereerd. Dit laaste is vooral van belang als er mensen lid willen worden om andere dan sociale redenen. Bijvoorbeeld als buurt- of straatgenoten de Facebook-site alleen maar willen gebruiken digitale reclamezuil. Maar veel sociale straten gebruiken hun online platform ook om de lokale middenstand in staat te stellen meer lokale klanten te trekken en om kortingen voor bewoners te realiseren.

Index


Mens durf te delen

Het belangrijkste element van Social Street is dat wat in het virtuele domein wordt begonnen, omgezet kan worden in verandering van de dagelijkse leefervaring in je eigen straat en buurt. Dat gebeurt zodra er vanuit de Facebook-groep evenementen worden georganiseerd waar straat- en buurtbewoners elkaar direct ontmoeten. Het enige dat nodig is voor een ‘sociale straat’ is dat je als bewoner bereid bent om met je buren te interacteren en te delen.

De vooronderstelling van het Social Street project is dat bij transacties tussen mensen nabijheid bepalend is voor de mate van vertrouwen. Het idee is dat vertrouwen alleen kan ontstaan in duurzame face-to-face interacties. “Trust needs touch”, zei Charles Handy [1995:46]. En amateur sociaal-psychologen beweren dat om te kunnen meeleven tastbare nabijheid nodig is [Koningin Beatrix - Kersttoespraak 2009]. Als dit waar zou zijn dan zou er in virtuele gemeenschappen per definitie veel minder onderling vertrouwen bestaan tussen de deelnemers dan in lokale gemeenschappen.

Een advies van een online verbonden buurtgenoot over de beste Thaise restaurant in de buurt is nu eenmaal niet per definitie beter of betrouwbaarder dan een gemiddelde score en honderden recensies op Iens.

Index


Wat buurtsites beter doen
Buurtsites voegen iets toe aan het functioneren van de buurt. Zij zorgen er vooral voor

Index Nomadische gedachten

Lokalisering van het globale internet
Tegen het einde van de vorige eeuw konden we voor het eerst de mogelijkheden van het internet verkennen. Één ervaring was dominant: we konden opeens razendsnel en op elk moment over de hele wereld informatie uitwisselen en communiceren met wie we maar wilden. Internet is het prototypische globale netwerk — het netwerk der netwerken.

Internet maakte het mogelijk om grenzen die voorheen barrières opwierpen voor vrije communicatie en interactie moeiteloos te doorbreken. De hele wereld ligt sindsdien digitaal gesproken aan onze voeten en hangt letterlijk aan de tip van onze vingers waarmee wij onze muis of aanraakscherm bedienen. Internet een medium van nabijheid dat ook mensen die al dicht bij elkaar wonen sociaal iets dichter bij elkaar kan brengen.

Met mijn mobieltje als gids in New York.

Internet dus ook een medium dat mensen die al dicht bij elkaar wonen met elkaar in contact kan brengen. Deze lokalisering van het internet is een gevolg van het feit dat netwerk der netwerken is doorgedrongen tot de kleinste poriën van ons persoonlijke en publieke leven. Lokalisering is de natuurlijke tegenpool of beter: het spiegelbeeld van globalisering.

Onze buurten worden hybride ruimtes waarin analoge en digitale locaties samenvloeien. De fysieke stad met zijn gebouwen, wegen en buurten wordt omgeven door een virtuele ruimte die via elektronische informatie-, communicatie- en observatienetwerken tot stand komt. Omdat de elektronische netwerken zich steeds naadlozer verweven met de sociaal-culturele, politieke en fysieke ruimte krijgt de beleving van het publieke domein en van de gebouwde omgeving een nieuwe dimensie.

Tegelijkertijd wordt het domein van de digitale ruimte in toenemende mate fysiek doordat we steeds meer mobiele en locatieve media met ons meedragen. Die media stellen ons niet alleen in staat om onszelf te oriënteren in een willekeurige stad (met Google Earth of gps-apparaten) en aantekeningen te maken over geografische locaties, maar ook om personen en objecten te traceren.

Locatieve en mobiele media worden steeds meer gebruikt voor de coördinatie van kleine groepen — zij faciliteren sociaal-culturele netwerken in realtime en realspace. In tegenstelling tot het World Wide Web ligt bij locatieve media de focus op ruimtelijke lokalisatie en zijn deze gecentreerd op de individuele gebruiker. Locatieve media brengen sociaal contact in de fysieke ruimte tot stand - zij mediëren fysieke nabijheid.

Index


Participatie en directe democratie
Buurtsites kunnen een bijdrage leveren aan de vitalisering van het lokale gemeenschapsleven. Sites die in nabuurschappelijke lokaliteiten zijn verankerd bieden niet alleen mogelijkheden om de traditionele gemeenschapsactiviteiten doelmatiger en goedkoper te organiseren, maar bieden ook nieuwe kansen om het gemeenschapsleven van buurtgenoten vorm te geven. De bestaande informele contacten tussen buurtgenoten kunnen in het virtuele domein worden verlengd en versterkt.

Buurtbewoners krijgen daardoor nieuwe en effectieve middelen in handen om hun stem te laten horen. Buurtsites stellen bewoners in staat om zichzelf hechter te organiseren om gezamenlijk het lot in eigen handen te nemen. Hierdoor zijn zij veel beter in staat om eigen initiatieven te nemen om de leefbaarheid van de buurt te verbeteren, en om effectieve invloed uit te oefenen op de menings- en besluitvorming van lokale overheden. In dat opzicht fungeren buurtsites als leerscholen voor directe democratie.

Index


Grijze panters
Ouderen zijn vaak geïsoleerd. Tegelijkertijd leren veel ouderen computervaardigheden die hen in staat stellen het internet te gebruiken. Door een verbinding te leggen tussen oudere mensen die deze basisvaardigheden hebben verworven, en door hen te stimuleren om lokale informatie uit te wisselen over activiteiten in de buurt, zullen zij zowel minder geïsoleerd zijn als meer gebruik gaan maken van lokale voorzieningen.


Index Informatiebronnen

  1. Castells, Manuel

  2. Crang, Mike / Graham, Stephen
  3. Digital Neighborhood

  4. dorpen.nl

  5. Galloway, Anne

  6. Galloway, A. / Ward, M.

  7. Geser, Hans

  8. Gieryn, Thomas F.

  9. Gijsberts, M. / Vervoort, M. / Havekes, E. / Dagevos, J.
    • [2010]. Maakt de buurt verschil? De relatie tussen de etnische samenstelling van de buurt, interetnisch contact en wederzijdse beeldvorming. 
      Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.

  10. Graaf, Peter van der / Duyvendak, Jan Willem

  11. Hampton, Keith N. / Wellman, Barry
    • [1999] Netville Online and Offline. Observing and Surveying a Wired Suburb
      In: American Behavioral Scientist, 43(3): 475-92.
      Minstens sinds het midden van 1850 hebben geleerden gediscussieerd over de vraag hoe technologische innovaties het gemeenschapsleven beïnvloed. Deze discussie kreeg een nieuwe impuls toen het internet het in toenemende mate mogelijk ging maken dat mensen met hun eigen digitale media werken, leren, winkelen, participeren en socialiseren. Alles vanaf de eigen pc, laptop, tablet of mobieltje. Rond de eeuwwisseling was de (angstige) vraag of dit zal resulteren in een toename van de computergemedieerde communicatie ten koste van de oude vertrouwde directe face-to-face communicatie?

  12. Hidalgo, M. Carmen / Hernándex, Bernardo

  13. Jackson, R.M.

  14. Johnson, Stephen

  15. Keller, Suzanne

  16. Kjeldskov, Jesper / Paay, Jeni

  17. Kopomaa, Timo

  18. Kostakos, Vassilis / O’Neill, Eamonn / Penn, Alan

  19. Kuiper, Else Rose / Mulder, Bert

  20. Laumann, Edward O.

  21. Lee, Terence
    • [1968] Urban Neighbourhood as a Socio-Spatial Schema
      In: Human Relations, 21(3): 241-67.
      Sociale wetenschappers hebben moeite om het begrip nabuurschap goed te definiëren. Er is een interdependentie tussie territorialiteit en sociale relaties. Minstens sinds de studies van Park (1915) en de daarop volgende Chicago Schoo (E.W. Burgess, R. D. McKenzien & J.A. Quinn) weten we dat er statistisch significante relaties bestaan tussen de fysieke kenmerken van de stad en delinquentie, mentale stoornissen en etnische samenstelling.

  22. Lemos, André

  23. Love Life Live Lent
      Een initiatief van de aartsbisschoppen van Canterbury en York. Zij roepen op tot goed nabuurschap (zowel online als offline) teneinde een veiliger en aangenamer woon- en leefomgeving te scheppen.

  24. Marissing, Erik van
    • [2008] Buurten bij beleidsmakers: stedelijke beleidsprocessen, bewonersparticipatie en sociale cohesie in vroeg-naoorlogse stadswijken in Nederland.
      Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap / Faculteit Geowetenschappen Universiteit van Utrecht.

  25. Martinez, Cid

  26. McCullough, M.

  27. Metro

  28. Mitchell, William J.

  29. Mumford, Lewis

  30. Nauta, A.P.N.
  31. [1973] Contact en controle tussen buren
    Alphen aan den Rijn: Samson.

  32. New York Yimtes (NYT)

  33. NRC

  34. Nyíri, Kristof

  35. Oldenburg, Ray

  36. Sampson, Robert J.

  37. Social Street Italia

  38. Townsend, Anthony M.

  39. Turner, Phil / Davenport, Elisabeth

  40. Urry, John
    • [2002] Mobility and Proximity
      In: Sociology, 36(2): 255-74.
      Waarom verplaatsen we ons nog in een tijdperk waarin we over zoveel nieuwe communicatietechnologieën beschikken? Lichamelijke nabijheid (co-presence) is in sommige situaties noodzakelijk en gewenst.

  41. Völker, Beate

  42. Volkskrant, De

  43. Weber, Max
    • [1966] The City
      Free Press. 2nd edition.

    • [1969] The Nature of the City
      In: Richard Sennet (ed.) [1969] Classic Essays on the Culture of Cities. Englewoood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall.

  44. Webindewijk.nl

  45. Wijkwebsites.nl

  46. Wikipedia

  47. Williams, Amanda / Dourish, Paul
Index
Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

19 January, 2017
Eerst gepubliceerd: 1 Maart, 2009