Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

Intellectueel eigendom en copyright

—Transformatie van auteursrechten in het digitale tijdperk —

door: Albert Benschop

Perfecte kopieën
Juridisch kader
Auteursrechten
Licentie overeenkomst
Morele rechten
Technologie
Op te lossen problemen
Conclusie
    Informatiebronnen
 Copyright button Toekomstmuziek: thuispiraterij
button Open Source: mens durf te delen
button Lineaire en Hypertekst
button Interactief publiceren
button Virtuele Bibliotheken
button Kwaliteit op het Net

Perfecte kopieën en tegenstrijdige verwachtingen

Informatie die op papier wordt opgeslagen kan alleen maar op grote schaal worden verspreid wanneer het unieke en ondeelbare originele document wordt vermenigvuldigd. In een elektronische omgeving kunnen informatie-eenheden zonder hun integriteit te verliezen worden opgeslagen, verspreid en hergebruikt. Door het gebruik van computer- en internetprogramma's is het kopiëren en distribueren en van bestanden zeer eenvoudig geworden. Zelfs de grootste computeroenen zijn tegenwoordig in staat om enorme hoeveelheden informatie van internet te plukken en op hun eigen harde schijf te zetten. Het essentiële verschil met vroeger is duidelijk: kopiëren is snel en gemakkelijk geworden. Bovendien is de gedigitaliseerde kopie een exacte kopie die in geen enkel opzicht van het origineel verschilt.

Digitaal kopiëren is niet alleen snel, gemakkelijk en perfect, maar ook opwindend. Je hebt het gevoel dat je de technologie de baas bent, dat je kunt communiceren met wie je maar wilt. Het wordt tijd deze opwinding in te tomen en na te denken over de rechten en verplichtingen bij het omgaan met materiaal dat door auteursrechten beschermd is.

Geschonden Copyright Er is de laatste jaren veel gesproken over 'de dood van de auteursrechten in het digitale tijdperk', maar deze berichten zijn grotelijks overdreven. Natuurlijk is het waar dat de wetten die de auteursrechten beschermen niet zo snel veranderen als de technologie waarmee eindgebruikers opereren. Diezelfde technologie kan immers ook gebruikt worden om de mogelijkheden die zij biedt in te perken en te controleren. De ontwikkeling van de auteursrechten op het internet voltrekt zich niet in een politiek vacuum. Als we rekening houden met het verleden én met de actuele politieke krachtsverhoudingen, dan zou de technologische progressie die we meemaken wel eens kunnen leiden tot een sterkere bescherming van de auteursrechten.

Index Juridisch kader

Wetten die eigendom beschermen zijn altijd in het belang geweest van de geprivilegieerde groepen in de samenleving: de beziters en rijken, de exploiteurs en onderdrukkers. ”Eigendom was het hemelse recht van schurken” [Barlow 1994]. De opkomende klasse van handelaren en grondeigenaren had destijds behoefte aan een ‘eerlijke’ en betrouwbare manier om eigendomsconflicten op te lossen. In de late middeleeuwen werd door verlichte heersers als Hendrik II van Engeland een begin gemaakt met het codificeren van het gewoonterecht (common law). Het gewoonterecht vormde basis voor de bescherming van de grondeigendom.

Dit veranderde met de opkomst van de industriële revolutie. De nieuwe klasse van kapitalistische eigenaars wilden verschillende soorten eigendom te beschermen. Dit was een tijdperk waarin instrumenten (werktuigen, arbeidsmiddelen) werden geproduceerd om rijkdom te produceren. Toen deze instrumenten zich verder ontwikkelden en het mogelijk werd om ze op grote schaal te produceren, waren er nieuwe wetten nodig. De eigendomsleer die hieruit voortvloeide is afgeleid van de eigenschappen van het burgerlijke subject: de mens als vrije burger die over zichzelf beschikt en daarom eigenaar is van de produkten van eigen fysieke of intellectuele arbeid.

"In de meeste Westerse samenlevingen werden copyright en patentwetten ontwikkeld om de uitvinding van instrumenten aan te moedigen. Deze wetten moesten ervoor zorgen de geestelijke scheppingen in de wereld te plaatsen waarin zij gebruikt konden worden —en ingang konden vinden in de gedachten van anderen— terwijl zij tegelijkertijd veilig moesten stellen dat de makers gecompenseerd werden voor de waarde van hun gebruik" [Barlow 1994].

Vroeger was kopiëren op grote schaal erg moeilijk. Er waren maar een paar manieren om dit te doen die allemaal zeer arbeidsintensief waren. Het resulteerde meestal in slechte replica’s van het orgineel — met uitzondering van de prachtige kopieën van teksten en illustraties die door middeleeuwse kloosterlingen werden gemaakt. De moeilijkheid van het kopiëren fungeerde op zichzelf al als een soort bescherming van het auteursrecht [Vleesch du Bois 1996]. Voor de uitvinding van Gutenberg was het zeer moeilijk om een boek te maken. Gutenberg’s uitvinding in de 15e eeuw was het startschot voor de eerste publicatierevolutie. Door de boekdrukkunst werd het voor het eerst mogelijk om zonder de tussenkomst van monnikenwerk een eigen mening te verspreiden bij het grote lezende publiek. In de 15e eeuw werden in Venetië de eerste kopijrechten vastgelegd voor drukkers: om hun inkomsten veilig te stellen kregen zij het alleenrecht om een bepaalde tekst te drukken.

Copyright vs Auteursrecht: Nederlandse piraterij
De moderne copyright wetgeving begon als onderdeel van pogingen om de boekhandel te beschermen (met name tegen Nederlandse piraterij) en niet om de rechten van auteurs als zodanig te beschermen. Het Engelse recht regelt het copyright en niet de auteursrechten. In andere landen, zoals Frankrijk, ligt het accent veeleer op de auteursrechten.

Klassieke Copyrights Auteursrechten zijn een specifiek type eigendom gebaseerd op het principe dat de auteur van een intellectueel werk, louter door het feit dat hij dit gemaakt heeft, een exclusief intellectueel eigendomsrecht op het werk heeft, dat tegenover alle andere personen effectief is. Dit recht kent zowel intellectuele of morele aspecten (bescherming tegen verminking en plagiaat) als economische aspecten (bescherming tegen ongewenste commerciële exploitatie van een werk).

Auteursrecht is een relatief moderne institutie. Zij begint in 1709 met het Engelse ‘Statute of Anne’. In deze eerste wet op de auteursrechten kregen auteurs de eigendomsrechten op hun werk, tenzij de auteurs deze rechten overdroegen aan de uitgevers. Voor die tijd kon een auteur alleen geld verdienen door zijn werk op te dragen aan een beroemd of gefortuneerd persoon, in de hoop dat deze hierdoor zo gecharmeerd zou raken dat hij de auteur een zak vol geld zou toewerpen. Sinds het Statuut van Anne werden de bedenkers van nieuwe ideeën zo’n 250 jaar redelijk effectief beschermd door het auteursrecht.

Het Statuut van Anne wordt in intellectuele kringen algemeen gezien als het begin van de wettelijke regeling van het copyright. Het statuut beschermde echter niet zozeer de schijvers maar de uitgevers en boekhandelaren. Het statuut was bedoeld om uitgeversmonopolies te vestigen teneinde te voorkomen dat er ongewenst - opruiend, godslasterlijk, onzedelijk enz. - materiaal zou gaan circuleren. In feite was het statuut dus een vorm van censuur.

De technologie ontwikkelde zich echter verder. De wetten die de auteursrechten beschermden overleefden de mimeograaf en de stencilmachine van Gestetner. Zelfs de komst van de termische fotokopieerder had hierop weinig invloed. Totdat de papierkopieerders werden ontwikkeld. Kopiëren werd voor het eerst heel erg gemakkelijk. Tot nu toe kende de wet op de auteursrechten bepaalde exclusieve rechten toe aan eigenaars van het copyright. Hieruit is het idee ontstaan dat kopiëren voor onderwijsdoeleinden wel is toegestaan. Het gebruik van de videorecorder en het ‘uit de ether’ kopiëren voor onderwijsdoeleinden is inmiddels geregeld (door vrijwillige licentie en de vorming van collectieve organen die de eigenaars met copyrights vertegenwoordigt). De wetten beschermen zowel de auteurs zelf als de uitgevers waaraan zij hun rechten overdragen.

Index Auteursrechten

Het auteursrecht (‘copyright’) is onderdeel van de bundel rechten die losjes worden aangeduid als ‘intellectuele eigendomsrechten’. De hiermee verbonden rechten zijn patenten, handelsmerken, industriële en handelsgeheimen, ontwerp van elektronisch circuits en geregistreerde ontwerpen. Het auteursrecht beschermt ‘werken’ die gegroepeerd worden naar categorie, zoals: literair, drama, muzikaal, artistiek, film, geluidsopnames, radio en tv-uitzendingen en gepubliceerde teksten. Computerprogramma’s worden behandeld als ‘literaire werken’. In elk van deze categorieën worden bepaalde exclusieve rechten toegekend aan de houder van het copyright.

In sommige landen (zoals Nederland en Australië) is het niet nodig om auteursrechten te registreren. Er wordt automatisch bescherming geboden zodra een idee zich uitdrukt in een materiële vorm, d.w.z. zodra het werk min of meer duurzaam op een tastbare drager wordt gefixeerd of opgeslagen. Dit kan zijn als afdruk of handschrift op papier, signalen op een tape, of via een toetsenbord ingevoerde digitale gegevens op een harde schijf. Alle soorten materiaal op het internet (e-mail, bulletin boards, kennisbanken en webpagina’s) worden door het copyright dus evengoed beschermd als gedrukte boeken.

Volgens de Amerikaanse grondwet is het primaire doel van haar wet op de auteursrechten “to promote the progress of Science and the Useful Arts”. In andere landen is de formulering minder prozaïsch, maar in de hele wereld kennen de wettelijk geregelde auteursrechten bepaalde exclusieve rechten toe aan hun burgers. Bijna alle wetgevingen oriënteren zich daarbij op de Conventie van Bern. Dit copyright verdrag was een reactie op de proliferatie van ongeautoriseerde vertalingen en andere versies van literaire werken. In de Berner conventie wordt bepaald dat de auteurs van literaire of artistieke werken die door deze conventie worden beschermd “shall have the exclusive right of authorising the reproduction of these works, in any manner or form” [art. 9, lid 1].

Nederlandse Auteurswet
Volgens artikel 1 van de auteurswet van 1912 heeft de auteursrechthebbende de uitsluitende bevoegdheid om zijn werk openbaar te maken en te vermenigvuldigen. Derden mogen dit slechts met zijn voorafgaande toestemming, tenzij hen een doel voor ogen staat dat valt onder de bij de wet gestelde beperkingen van het auteursrecht. Het bijzondere van de Nederlandse wetgeving is dat de begrippen ‘openbaarmaken’ en ‘verveelvoudigen’ zo ruim worden opgevat dat hieronder ook nieuwe exploitatiemogelijkheden vallen, zonder dat daarvoor een wetswijziging noodzakelijk is.

In de auteurswet wordt reproduceren omschreven als “het vervaardigen van een of meer exemplaren van een opname of van een gedeelte daarvan” [art. 1 sub f]. Hieronder vallen “iedere geheele of gedeeltelijke bewerking of nabootsing in gewijzigde vorm welke niet als een nieuw, oorspronkelijk werk moet worden aangemerkt” [art. 13]. Voorbeelden hiervan zijn de vertaling, muziekschikking, verfilming of toneelbewerking van het werk. Onder verveelvoudiging wordt bovendien verstaan “het vastleggen van een werk of een gedeelte daarvan op enig voorwerp dat bestemd is om een werk ten gehore te brengen of te vertonen” [art. 14 Aw]. Van een verveelvoudiging is pas sprake wanneer het werk min of meer duurzaam op een tastbare drager wordt gefixeerd of opgeslagen.

Onder openbaar maken wordt verstaan het bewerkstelligen dat het werk voor een publiek van enige omvang toegankelijk wordt. De auteur heeft het recht om te beslissen óf en in welke vorm hij zijn werk aan het publiek presenteert.

Het Nederlandse auteursrecht is veel strikter in het onmogelijk maken van het kopiëren van oorspronkelijk werk. Het is verboden om een substantiële kopie te maken van een auteursrechtdragend werk, in zijn geheel of gedeeltelijk. Uitzonderingen daarop zijn het gebruik van citaten voor studiedoeleinden en het opnemen van korte fragmenten in een bespreking. Verder mag een tijdelijke opname van een uitzending worden gemaakt om deze later te bekijken. Maar je mag geen verzameling banden aanleggen. Het is zelfs niet toegestaan een kopie af te spelen op een ander apparaat. In tegenstelling tot de Verenigde Staten is het ongelimiteerd kopiëren voor eigen gebruik in Nederland niet toegestaan.

Om negatieve publiciteit te voorkomen zal de muziekindustrie niemand vervolgen die een kopie voor zichzelf maakt, uitleent aan een vriend of deze afdraait in de auto. De piratenjacht van de muziekindustrie concentreert zich op gevallen waarbij kopieën van beschermde werken in openbare gelegenheden worden gebruikt (zoals horeca, maar ook internet). Het ter beschikking stellen van auteursrechtelijk beschermde muziek is een vorm van openbaar maken. En dat is zonder toestemming van de rechthebbenden verboden. Zelfs het plaatsen van een hyperlink naar auteursrechtelijk beschermde werken kan strafbaar zijn omdat het een vorm van openbaarmaking is. Het downloaden van muziek die afkomstig is van een illegale bron is eveneens strafbaar: een kopie van een illegale bron is immers zelf ook illegaal omdat men daarmee inbreuk maakt op de rechten van rechthebbenden.

De maximale sanctie op beroeps- of bedrijfsmatige piraterij is 4 jaar gevangenisstraf en een boete van bijna een half miljoen euro.

De exclusieve rechten van een copyright-houder omvatten het recht om een werk te reproduceren, te publiceren, uit te voeren, uit te zenden, over te dragen en aan te passen. Deze rechten kunnen worden verkocht aan of overgedragen op een andere (rechts)persoon. In de meeste landen zijn er echter clausules opgenomen die ‘fair dealing’ of ‘fair use’ regelen. Daarmee wordt het gebruikers toegestaan om een beperkt deel van een werk te kopiëren voor eigen persoonlijk onderzoek en studie. De nadruk ligt hierbij op het type gebruik en niet op de gekopieerde hoeveelheid. Bij de clausules voor ‘fair dealing’ worden ook nog andere uitzonderingen geregeld, zoals voor nieuwsrapportage, kritiek en recensie, bibliotheek gebruik, juridisch advies en parlementair gebruik. In de Nederlandse auteurswet wordt de uitzondering op de uitsluitende rechten van de auteursrechthebbende als volgt geformuleerd: een verveelvoudiging "welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van degene die de verveelvoudiging vervaardigt of tot het verveelvoudigen uitsluitend ten behoeve van zichzelf opdracht geeft" [art. 16b AW] wordt niet als inbreuk op het auteursrecht aangemerkt. Een uitzondering op deze uitzonderingsregel is het kopiëren voor eigen gebruik van computer programma's [art. 45n AW].

Er is ook materiaal dat niet beschermd wordt door copyright. Dat is het geval wanneer het copyright is verjaard of wanneer een auteur expliciet verklaard heeft dat hij of zij het eigen materiaal in het publieke domein wil plaatsen. De beschermingstermijn voor auteursrechten verschilt per land. In Australië is het 50 jaar vanaf het jaar dat de auteur sterft. Veel landen hebben deze termijn uitgebreid tot 70 jaar. In de V.S. wordt nu een periode van 120 jaar overwogen. In Nederland is een wetsvoorstel ingediend dat de beschermingstermijn van auteursrecht verlengt tot 70 jaar na overlijden van de auteur [23.812]. Ook ongepubliceerde werken worden door auteursrechten beschermd, maar de beschermingstermijn begint pas nadat het materiaal is gepubliceerd. Daarom is het altijd moeilijk om te gaan met ongepubliceerd materiaal.

Eigendomsrecht Het gebruik van materiaal waarop auteursrechten rusten wordt dus ten eerste beperkt door de exclusieve rechten van de copyright-houder. Auteursrecht is een economisch recht. Daarom kan de eigenaar zowel de auteur zijn als iemand anders waaraan de auteur zijn rechten heeft overgedragen. Auteursrechten kunnen dus worden verkocht of overgedragen aan een andere partij. De copyright-houder van gepubliceerd materiaal is meestal een uitgever. Wie toestemming wil krijgen om dergelijk materiaal te gebruiken, moet gaan onderhandelen met de copyright-houder of met een orgaan dat meerdere copyright-houders vertegenwoordigt, zoals de Design and Artists Copyright Society (DACS) in Europa, welke het gebruik van artistieke werken licenseert of de Copyright Clearance Center (CCC) voor gedrukt materiaal in de V.S.

Index Licentie overeenkomst

Organisaties die copyright-houders vertegenwoordigen zijn tot nu toe nogal laks geweest om een licentie-overeenkomst op te stellen waarin het digitaliseren van werken wordt toegestaan. De leden van deze organisaties zijn zeer voorzichtig: zij schrikken terug voor het gemak waarmee men toegang krijgt tot gedigitaliseerde werken en zien op tegen de inspanning die nodig is om de verspreiding van gedigitaliseerd materiaal te controleren. Zij eisen duidelijke en waterdichte regelingen die moeten voorkomen dat iedereen vrijelijk, onbetaald toegang krijgt tot materiaal waarvan zij de rechten exploiteren. Bovendien zij eisen harde garanties dat mensen die legaal toegang hebben tot dit materiaal niet overgaan tot illegaal kopiëren en distribueren.

Bij een publicatie via een van de meer tradtionele methoden (zoals een papieren reader) is het relatief eenvoudig om te onderhandelen over een licentie waarin het gebruik van een door copyright beschermd werk wordt geregeld. Maar voor de nieuwe media ligt dit heel anders. Bij multimediale produkties is het niet eenvoudig om een licentie te verwerven om gebruik te maken van beschermde werken. De technologie is nog zo nieuw dat veel copyright-houders nog niet begrijpen wat er van hen gevraagd wordt. Dezelfde hindernissen doen zich voor als men toestemming vraagt om beschermd materiaal op webpagina's te plaatsen en bij het maken een elektronisch databestand van tekstueel materiaal voor bibliotheken.

Software-licenties
Zaken die onder het auteursrecht vallen kunnen tegen betaling worden gebruikt, zonder dat de koper volledig over het werk kan beschikken. Men koopt een medium (een boek, tijdschrift, diskette of CD-Rom) en verwerft hierdoor een gebruiksrecht (het recht om het boek te lezen of software te draaien). Maar de gebruiker kan geen aanspraak maken op de inhoud. Bij boeken en tijdschriften had iedereen het recht om ze te kopen, te lenen of door te verkopen. In de 'closed source' software industrie is dit anders geregeld. Het gebruiksrecht op software is meestal beperkt tot één versie van de programmatuur op één enkele computer.

In de licenties van Microsoft wordt nog een stap verder gegaan. Microsoft eigent zich het recht toe de software in de pc van de gebruiker te controleren en er nieuwe software aan toe te voegen. Ook bij de discussies over het copyright van software gaat het zelden om de bescherming van de auteurs, maar overwegend om de zekerstelling van de financiële claims van de softwareleveranciers. In Open Source wordt hierop uitvoeriger ingegaan.

Index Morele rechten

In meer dan 65 landen bestaan inmiddels wettelijke regelingen ten aanzien van de 'morele' rechten op werken. Het verschil met economisch gedefinieerde auteursrechten is dat morele rechten niet overdraagbaar zijn: zij blijven levenslang van de auteur en gaan na het overlijden van de auteur meestal over op de erfgenamen voor een periode van rond de 50 jaar. De fundamentele morele rechten die aan auteurs en kunstenaars worden gegeven zijn:

Een aantal Europese landen kennen ook het droit de suite (‘resale royalty right’) dat auteurs in staat stelt om mee te profiteren van de verkoop van hun werk.

Het recht van attributie, van publicatie en van terugtrekking leveren weinig moeilijkheden op. Het recht op integriteit is iets problematischer. Een auteur of kunstenaar kan bezwaar aantekenen wanneer de subtiele kleuren van zijn werk worden gereduceerd tot 8 bits, tegen het feit dat de omvang van de plaatjes is veranderd, of dat het werk op een andere manier is afgebroken omdat het moet passen in de opmaak van een specifieke webpagina.

Index Technologie werkt naar twee kanten

Het is nog niet zo lang geleden dat er technologie op de markt kwam waarmee we met grote snelheid en in grote oplagen kopiën konden maken van bedrukt papier. In de volgende generatie fotokopieerapparaten was tekenherkenning ingebouwd waardoor de inhoudelijke tekst direct op eem harde schijf kon worden gekopiëerd. Daarna kwamen de eerste gepersonaliseerde computers uit de laboratoria en werden de reken- en typemachines van de bureaus geschoven. Zowel hun aantal als hun kracht nam exponentieel toe. Het vermogen van de elektronische opslagmedia is al gigantisch: de hele Encyclopedia Britannica kan op één compact disk worden samengeperst. Bovendien gaat het allang niet meer alleen om kale tekst. De computers van tegenwoordig zijn multimediale apparaten waarin even gemakkelijk met tekst als met beelden, geluid en video kan worden gemanipuleerd. Tenslotte werden de PC's per modem of kabelverbinding ingehaakt op een wereldwijd elektronisch netwerk waarin miljoenen mensen tegelijkertijd bezig zijn om supersnel grote hoeveelheden informatie van computer naar computer te transporteren.

Elk van deze internetgebruikers is in staat om te doen wat hiervoor beschreven is: het op de eigen computer zetten ('downloaden') van allerlei soorten documenten uit de meest uiteenlopende websites on online kennisbanken. Zij zijn allemaal in staat om informatie binnen te halen en te veranderen, informatie te kopiëren of toe te voegen, het te redigeren en redistribueren zonder dat iemand het merkt, zonder toestemming en zonder betaling.

Anti Copyrights John Perry Barlow schreef in 1994 een provocatief artikel in Wired magazine, getiteld Selling Wine Without Bottles - The Economy of Mind on the Global Net. Daarin beweert hij dat het eind van onze huidige copyright wetten in zicht is. Deze wetten werden ontwikkeld om werken te dekken die totaal verschillen van het gedigitaliseerde materiaal waarmee zij nu te maken hebben. Hij vergelijkt de huidige wetgeving met een lek, zinkend schip en beschrijft te pogingen om het vaartuig boven water te houden: het omzichtig herschikken van de stoelen op het dek, dreigende waarschuwingen aan het adres van de passagiers dat als het schip zinkt zij harde straffen zullen krijgen, en serene ontkenning.

Ik denk niet dat de zaak van de auteursrechten er zo hopeloos voorstaat. Dezelfde technologie die de auteursrechten ondergraaft kan immers ook worden gebruikt om die rechten te controleren en te beschermen. We hebben dat ook al gezien bij de opkomst van internet betalingssystemen: de technologie die gehanteerd wordt om met monetaire transacties te malverseren, wordt ook gebruikt om malversaties te voorkomen en/of op te sporen. Dat is de belangrijkste reden dat betalingssystemen op het internet steeds veiliger worden.

Veel mensen zijn gewend geraakt om op internet vrij rond te surfen en gratis gebruik te maken van alle informatie die daarop te vinden is. Toch is het niet onredelijk dat de makers van deze informatie (de auteurs, artiesten, muzikanten, ontwerpers enzovoort) recht hebben op een redelijke beloning voor hun inspanningen. Dit kan op verschillende manieren worden gerealiseerd:

  • Men handhaaft de vrije toegang tot de website en men verzoekt gebruikers een vrijwillige bijdrage te leveren die op de rekening van de makers wordt bijgeschreven. Dat is het bekende shareware principe.
  • Men handhaaft de vrije toegang trekt sponsors aan die in ruil voor advertentieruimte ('banner ads') bereid zijn om (een gedeelte van) de onderhoudskosten van de website en van de makers daarvan te financieren.
  • Men sluit de toegang tot de website af en eist van elke bezoeker dat deze eerst zijn contributie voldoet in de vorm van:
    • een vast bedrag per tijdseenheid: per minuut, uur, dag, week, jaar of maand.
    • een variabel bedrag voor speciale informatie-eenheden: naar kilobyte, naar kwaliteit, naar bijzonderheid etc.

Bij al deze vormen kan men gebruik maken van de mogelijkheden van elektronische betalingssystemen.

Maar ook in deze gevallen blijft men altijd zitten met de vraag welke controles kunnen worden ontwikkeld om het aansluitende gebruik van het materiaal te verhinderen of te reguleren? De wettelijke regeling van auteursrechten beschermt de werken van auteurs. Maar het is moeilijk voor een auteur uit Nederland om te achterhalen wat er met zijn werk in Nieuw Zeeland gebeurt.

Index Op te lossen problemen

Veel mensen denken dat wanneer een publicatie geen copyright notitie bevat, het ook niet door het copyright wordt beschermd. Vroeger klopte dit, maar tegenwoordig volgen de meeste westerse landen de copyright conventie van Bern. Ga er dus maar vanuit dat het werk van een ander auteurrechtelijk beschermd is en niet gekopieerd mag worden tenzij je zeker weet dat dit niet zo is. Natuurlijk worden auteursrechten beter beschermd door een copyright notitie toe te voegen. De juiste vorm voor zo'n notitie is "Copyright [datum] by [auteur/eigenaar]". Je kunt in plaats van "Copyright" ook een C in een cirkel © gebruiken.

Het maakt niet uit of je geld vraagt voor een kopie, als het een beschermd werk is ben je hoe dan ook in overtreding (omdat de commerciële waarde van de eigendom hierdoor wordt aangetast). Bij een eventueel proces wordt de straf zwaarder wanneer je voor de kopie van een beschermde publicatie geld hebt geïnkasseerd.

Niets behoort tot het publieke domein tenzij de eigenaar het daarin expliciet geplaatst heeft. Wanneer iemand iets op interbet geplaatst heeft, behoort het tot het per definitie tot het publieke domein (tenzij de toegang tot dit document beperkt wordt met een partuculiere inlogcode).

Het auteursrecht kent een belangrijke uitzondering: de fair use regeling. Deze 'fair use' uitzondering op het auteursrecht is gemaakt om commentaar, kritiek, parodie, nieuwsverslaggeving, onderzoek en onderwijs mogelijk te maken over beschermde werken, zonder de toestemming van de auteur. Intentie en schade aan de commerciële waarde van het werk zijn belangrijke overwegingen.

Is het legaal om links naar andere homepagina's in je eigen website op te nemen? Als iemand een pagina met sociaal-wetenschappelijke bronnen op het web wil maken, dan wil hij natuurlijk verbindingen leggen naar andere pagina's en sites. Deze verbindingen verwijzen dan naar informatie waarop je zelf niet het copyright hebt. Dit is echter de verantwoordelijkheid van de copyright-houder die het materiaal op een website plaatste. Alleen deze is immers in staat om de toegang tot zijn werk te beperken, wanneer hij/zij bezorgd is over het gebruik van het materiaal. URL's zijn als zodanig geen onderwerp van copyright. URL's kunnen beschouwd worden als feiten en vallen daarom buiten het copyright.

De wetten die het auteursrecht regelen zijn natuurlijk niet de enige wetten die in problemen komen bij de omgang met nieuwe media (denk aan privacy). Het veranderen van wetten neemt veel tijd in beslag. Als men wetten wil veranderen hebben zij een grotere overlevingskans wanneer zij gebaseerd worden op de ervaringen van de gebruikers van de nieuwe technologieën (in plaats van als reactie op specifieke belangengroepen die alleen hun investeringen in oudere technologieën proberen te beschermen). Het is van belang dat ook de leden van de universitaire gemeenschap een stem krijgen in het doorvoeren van deze veranderingen. Een aantal rechten die onder de copyright-wet vielen staan nu op de tocht (vooral bepalingen ten aanzien van 'fair dealing' en 'fair use').

"De meeste tijden waren tijden van verandering en onzekerheid. Maar dit is de eerste generatie die getuige is van de geboorte en ondergang van zoveel technologieën. Terwijl die onzekerheid blijft omdat deze technologie en zijn daaraan gerelateerde wetten zich verder ontwikkelt, moeten we tegelijkertijd gebruik maken van de hefboomwerking die de onzekerheid ons bied om met houders van auteursrechten te onderhandelen over de rechten die we zo goedkoop mogelijk willen krijgen. Als houders van autersrechten moeten we bovendien omzicht omgaan met de rechten die we verkopen" [Lean 1995, Copyright and the World Wide Web].

Uitgevers nemen inmiddels al digitale rechten op in de contracten voor boekpublicaties. Zonder academische bemoeienis gaat het debat ook verder, maar niet noodzakelijk in het voordeel van wetenschappelijke auteurs.

Index Conclusie

De meeste werken op het web vallen onder het copyright. Hoewel er regels zijn voor eerlijke omgang voor onderzoeks- en studiedoeleinden door individuen, moet men voorzichtig zijn als er andere doeleinden in het geding zijn. De verstandigste koers is om contact op te nemen met de eigenaar en te onderhandelen over een toestemming. Het leidende principe daarbij is: 'Als je geen toestemming krijgt, dan heb je geen toestemming'.

De technologie blijft veranderen en de wetten die het copyright en ander intellectueel eigendom regelen worden hierdoor telkens weer ter discussie gesteld. Gevestigde belangengroepen wenden hun invloed aan om wetgevers in een richting te dwingen die voor henzelf voordelig is. Er bestaat een reëel gevaar dat onze rechten om informatie uit te wisselen en te gebruiken worden uitgehold. Daarom kan de academische gemeenschap niet aan de kant blijven staan, zij moet in dit debat participeren en optreden voor volledige vrijheid van menings- en informatieuitwisseling.

Index Informatiebronnen

  1. Copyright and Intellectual Property Resources - SocioSite

  2. Auteurswet
    De Wet van 23 september 1912, houdende nieuwe regeling van het auteursrecht.

  3. Brad Templeton
    10 Big Myths about Copyright Explained.

  4. Barlow, John Perry [March 1994]
    Selling Wine Without Bottles - The Economy of Mind on the Global Net.

  5. Branscomb, Anne W. [1994]
    Who Owns Information? From Privacy to Public Access.
    New York, NY: Basic Books.

  6. Dommering, E.J.

  7. Fraser, M. [1991]
    Colin Simpson Memorial Lecture
    CAL, Sydney

  8. Hugenholtz, P.B. [1995]
    Het auteursrecht, het internet en de informatiesnelweg.
    In: NJB 14.

  9. Kirkman, Catherine [1996]
    Copyright: Alive and Well in the Digital Age.
    WEBTechniques. may 1996:14-7.

  10. Lean, Michael M. [1995]
    Copyright and the World Wide Web

  11. Lingen, L. van [1990]
    Auteursrecht in hoofdlijnen.
    Alphen aan den Rijn: Samsom.

  12. Richard, Th.A.M. [1995]
    Het auteursrecht, het internet en de informatiesnelweg.
    In: NJB 23.

  13. Spoor, J. / Verkade, D. / Visser, D. [2004]
    Auteursrecht.
    Amsterdam: Kluwer.

  14. Stanford University Libraries
    Copyright & Fair Use

  15. Vleesch du Bois, Matthijs [1996]
    Auteursrechthandhaving in een digitale omgeving.

© 1998 ABy Inc. Permission is hereby granted to use this document for personal use and in courses of instruction at educational institutions provided that the article is used in full and this copyright statement is reproduced. Permission is also given to mirror this document on WorldWideWeb servers. Any other usage is expressly prohibited without the express permission of Aby Inc.

Index


Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

20 September, 2013
Eerst gepubliceerd: September, 1998