Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

CouchSurfing

Bankslapen bij vreemden en netwerken van gastvrijheid

dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam

Er ligt een vreemdeling op je bank
Netwerk van gastvrijheid
Gebruikers van CS
Tegenslagen
Verlies database
Verkrachting in Leeds
Vreemdeling in de sociologie
Nomadische gedachten
Vertrouwen
Reciprociteit
Culturele uitwisseling en tolerantie
Toerisme
    Referenties
Verwante teksten
button Virtuele Gemeenschappen
button Dichter bij je buren
button Flitmeute
button Uitwaaierende vriendenkringen
button Fatsoen moet je ook online doen

Er ligt een vreemdeling op je bank

Hoe gastvrij zijn we? Gastvrijheid is het open zetten van de deur voor vreemden, voor mensen die we nog niet kennen., voor mensen die vreemd voor ons zijn. Gastvrijheid is een speciale manier waarop we met vreemden —kunnen of zouden moeten— omgaan. Echte gastvrijheid veronderstelt een zekere make aan vertrouwen in de gast die men toelaat tot de meest particuliere omgeving: het eigen huis. Gastvrijheid is het verlenen van toegang van onbekenden tot de particuliere sfeer van de eigen woning. Gastvrijheid is ‘welkom in mijn huis’.

Servas Open Doors
Het eerste gastvrijheidsnetwerk werd in 1949 door Bob Luitweiler in de V.S. opgericht. Servas Open Doors was een internationale vrijwilligersorganisatie zonder winstoogmerk dat zich inzette voor interraciale en internationale vrede. Servas had wereldwijd slechts een paar honderd leden. In Esperanto betekent servas ‘wij dienen’, in de zin van ‘wij dienen de vrede“. Anders dan andere gastvrij-netwerken maakt Servas een duidelijk onderscheid tussen reizigers en gastgevers. Deelname aan het programma kost in de V.S. 85$ per jaar voor internationale reizigers en 50$ per jaar voor nationale reizigers. Momenteel zijn er meer dan 13.000 Servas ‘open doors’ verspreid over bijna alle landen in de wereld.

In de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw waren er overigens al diverse initiatieven voor internationale uitwisseling van studenten. Deze uitwisselingen waren erop gericht vrede te brengen tussen naties, om studenten in staat te stellen hoge onderwijskwalificaties te verwerven en om een vreemde taal en cultuur te bestuderen. De eerste uitwisselingsorganisatie (1929) was de Rotary Club van Denemarken [Koszewska 2008:35].

CouchSurfing [CS] is een op internet gebaseerd netwerk van gastvrijheid waarbij mensen gratis een slaapplaats ter beschikking stellen voor een vreemde. Leden van dit netwerk kunnen andere leden vragen om een overnachting, en men kan aangeven of men zelf een slaapplaats beschikbaar heeft voor andere mensen. CouchSurfing is een vorm van onbaatzuchtige gastvrijheid.

In deze tijd is dat geen vanzelfsprekendheid. We leven in politiek conjunctuur waarin nationalistische en zelfs xenofobe reacties op de globalisering de boventoon lijken te voeren. Angst voor islamisering. voor verlies van nationale identiteit en angst voor verlies van culturele eigenaardigheid.

De islamistisch geïnspireerde aanslagen van 9/11 in de Verenigde Staten, de bomaanslagen op de metro’s van Londen en Madrid, en de moordaanslag op Theo van Gogh leidden tot een toenemende angst voor het onbekende, risico‘s dienden te worden geminimaliseerd. De roep om veiligheid overheerst waarden als vrijheid en privacy. CouchSurfing staat dwars op deze tendens.

CouchSurfing lijkt een tegengif voor vreemdelingenangst (xenofobie). De politieke filosofie van CouchSurfing.com wordt als volgt omlijnd:

Dit is het spoorboekje, het kompas dat richting geeft aan de toekomst. De missie van online reisgemeenschappen is het scheppen van inspirerende ervaringen waardoor mensen worden aangemoedigd om zich met mensen en plaatsen te verbinden. Hierdoor krijgen we zicht op een wereld waarin mensen zich —ondanks hun onderlinge verschillen— meer met elkaar verbonden voelen. Door deze verbindingen krijgen we meer waardering voor diversiteit.

    Missie der Gastvrijen
  1. Internationaal en intercultureel netwerk van betekenisvolle verbindingen.

  2. Diversiteit wordt positief gewaardeerd: nieuwsgierigheid, waardering, en respect.

  3. Faciliteren van intercultureel begrip en wederzijdse tolerantie.

  4. Bijdragen aan creatie van globale gemeenschap.

Dit ademt een idealisme uit dat in deze tijd uitzonderlijk lijkt. Ik zie het als een bijzondere variant van het meer algemene internetoptimisme dat gekenmerkt wordt door zeer hoge verwachtingen van de zegeningen van het internet.

De vraag is of het netwerk van CS deze vergaande belofte kan inlossen.

Index Netwerk van gastvrijheid

CouchSurfing.com is een netwerk van gastvrijheid (hospitality network) dat mensen bij elkaar brengt die gebruik willen maken van elkaars gastvrijheid. Kernwaarde van gastvrije netwerken is reciprociteit: tegenover de ene dienst (het profiteren van andermans gastvrijheid) moet een wederdienst (het open stellen van de eigen woning) staan. Anders zouden er onvoldoende gastgevers (hosts) zijn.

De tweede kernwaarde is vertrouwen: het CS-netwerk staat of valt met het vertrouwen dat de deelnemers in elkaar stellen. Aan gastvrijheid kleven risico’s: de gast zou wel eens een parasiet of zelf vijand kunnen zijn [Molz 2007:70]. Om dit risico te beperken, moeten er veiligheidswaarborgen in het netwerk worden ingebouwd die ervoor zorgen dat het opgebouwde onderling vertrouwen in stand wordt gehouden.

CS hanteert hiervoor verschillende reputatiesystemen.

  1. De couchsurfer en de host kunnen elkaar een positieve of negatieve referentie geven. Deze referenties zijn voor iedereen zichtbaar op de profielpagina’s. Het is in je eigen belang om een goede gastgever of gast te zijn, want anders krijg je slechte referenties.

  2. Zij kunnen elkaar ook als vriend aanmerken en aangeven hoe diepgaand deze vriendschap is.

  3. De CS-ers kunnen hun onderlinge vertrouwen laten blijken door een systeem van garant staan (vouching). Daarvan is sprake wanneer minstens drie deelnemers die al in dit systeem van vertrouwelingen opgenomen zijn voor je garant staan. Garant staan betekent dat je gelooft dat die persoon betrouwbaar is. Garant staan is het meest essentiële onderdeel van de integriteit van het netwerk. Je staat alleen garant voor mensen die je zelf persoonlijk hebt ontmoet en die je goed genoeg kent om te geloven dat zij betrouwbaar zijn. 95% van de CS-gebruikers met meer dan 10 vrienden hebben een garantstelling.

  4. De laatste waarborg is het gecontroleerde lidmaatschap (verified membership): hiertoe dient men een klein bedrag over te maken zodat de naam en adresgegevens kunnen worden gecontroleerd, waardoor de kans kleiner is dat iemand zich uitgeeft voor een ander. Deze adresverificatie van CS is louter bedoeld om te bevestigen dat het postadres van een gebruiker daadwerkelijk het adres is waar deze zijn mail ontvangt.

Volgens de statistieken op de CS-site zijn de ervaringen in overgrote mate (meer dan 70%) positief. Er worden zelfden negatieve referenties gegeven. Kennelijk zijn de ingebouwde waarborgen zo effectief dat zij een gevoel van veiligheid genereren, die voor de meeste deelnemers voldoende is om vreemden, waarmee zij via het CS-netwerk in contact komen, te vertrouwen [Vaicekauskas 2010].

De opbouw van een positieve reputatie neemt enige tijd in beslag. In een reputatie economie verwerven mensen status door het delen van informatie, tijd en goederen. Om goede referenties en vrienden op te bouwen moet je mensen in het CS-netwerk in een lokale context hebben ontmoet. In de loop der tijd bouw je zo een profiel op waar vertrouwen in gesteld wordt (door positieve feedback).

Het probleem van zwartrijders (‘freewheelers’ of ‘freeriders’) lijkt hiermee binnen het CS-netwerk te worden ondervangen. De deelnemers worden op het hart gedrukt zich naar behoren te gedragen zodat de host geneigd zal zijn in de toekomst meer surfers te ontvangen. Iedere afzonderlijke deelnemer representeert op deze wijze het netwerk als geheel.

De prototypische couchsurfer is geïnteresseerd in alternatieve manieren van leven en consumeren, in vegetarisme en vreemde talen, in schrijven en publiceren, in recepten en in vooral ecologische wereldverandering, in boeddhisme en vrede in het Midden-Oosten, in theehuizen en bestrijding van dierenmishandeling [CouchSurfing.org].

Maak literatuur van CS
Dancing in the DarkBlair Bourassa is een Canadese auteur. Zijn zesde boek ‘The Land of Confusion - An Autopsy of the American Dream’ is een travelogue over een couchsurfing tournee van zes maanden door de V.S in 2010. In die periode besteedde hij geen dollar aan accommodatie. Hij geeft inzicht in de diversiteit van de Amerikaanse cultuur. Onderweg ontmoet hij mensen uit de seksindustrie, fundamentalistische Christenen, politieke sjacheraars, televisiepersoonlijkheden, beroemde schrijvers, Cubaanse vluchtelingen en Vedische yogis. Hij bezoekt militaire bases, daklozenhuizen, extreem beveiligde gevangenissen, en conferenties over vliegende schotels.

In ‘Dancing in the Dark’ beschrijft Bourassa zijn ervaringen met de Latijns-Amerikaanse eigenaardigheden vanaf begin 2008 tot 2010. Hij beschrijft de rijkste kringen van Brazilië maar ook de armste van de Cubaanse boeren. Hij neemt deel aan exotische festivals midden in het Amazone oerwoud, leeft maanden in de sloppenwijken van Columbia, bezoekt zwarte magische culten in Venezuela, is getuige van moorden en opstanden in Centraal Amerika, en rijdt per fiets de hele lengte van Cuba. Hij beschouwt CouchSurfing als een “nieuwe lage kosten, hoge waarde reisstijl die het moderne leven revolutioneert.”

“De wereld is een boek, en degenen die niet reizen lezen slechts een pagina” [St. Augustinus]. Boeken zijn ervaringen die je kunt kopen. De boeken van Bourassa staan in de goede traditie van het Amerikaanse roadtrip genre van Steinbeck en Kerouac.

Maak Muziek met CS
Rondreizende muzikanten op zoek naar emplooi gebruiken CS om speelgelegenheden te realiseren. Zij hebben op de site van CouchSurfing een aparte Sectie.

Daarnaast bestaat er nog een speciale site voor muzikanten en fans:Better than the Van. De logica van deze couchsurfing voor muzikanten is: alles is beter dan slapen in het busje (en ook veiliger).

Differentiatie in participatie
Er zijn verschillende niveaus waarop je kunt participeren. Zo kun je aangeven geen bank beschikbaar te hebben, en alleen benaderd te worden om wat te gaan drinken. Het andere uiterste is de vermelding dat een bank zeker beschikbaar is. Daarnaast zijn er verschillende vrijwilligersfuncties, zoals stadsambassadeur van CS. Ambassadeurs organiseren bijeenkomsten en activiteiten die zowel lokale als reizende couchsurfers aantrekken.

Naar Reykjavik
Casey Fenton In april 1999 kocht Casey Fenton een goedkoop ticket van Boston naar IJsland om daar een lang weekend door te brengen. Hij had echter geen zin om daar te logeren in een saai oud hotel. Hij kwam op het idee om meer dan 1.500 IJslandse studenten in Reykjavik een e-mail te sturen waarin hij hen vroeg of hij op een van hun banken mocht liggen. Veel van die studenten reageerden en meer dan 50 van hen boden hem een slaapplaats aan. Op die manier kreeg hij diverse groepen vrienden die aanboden om hem ‘hun’ Reykjavik te laten zien. Op die manier realiseerde Casey een ongemeen aangenaam weekend. Dat bracht hem op het idee de manier van reizen (en vooral van verblijven) te veranderen.

Casey besloot toen dat hij nooit meer in een hotel gevangen wilde zitten en ook niet meer mee wilde doen aan toeristische marathons. Daarom nodigde Casey drie andere vrienden uit: Dan Hoffer, Sebastien Le Tuan en Leonardo Silveira. Samen besloten zij om CouchSurfing op te richten.

In 1999 werd de non-profit organisatie geregistreerd en op 1 januari 2003 werd de bèta versie van de site gelanceerd. In januari 2004 werd het een publiek toegankelijke website.

Sinds januari 2011 komt CouchSurfing niet meer voor in de “list of organizations eligible to receive tax-deductible charitable contributions.” De non-profit status van het project staat dus nu ter discussie.

Index Gebruikers van CouchSurfing

Medio 2011 waren er in totaal meer dan 2,7 miljoen geregistreerde CS-leden. Met elkaar realiseerden zij meer dan 3 miljoen succesvolle surfings.

De CS-leden zijn over de hele wereld verspreid. Hoewel CS het meest populair is in Noord-Amerika (meer dan 26%) en Europa (meer dan 51%), zijn de leden verdeeld over meer dan 245 landen [zie wereldkaart]. CS-ers gebruiken meer dan 330 verschillende talen en leven in meer dan 79.000 verschillende steden.

Nederland kende medio 2011 meer dan 53.000 geregistreerde leden. Dat is een bescheiden 2% van het totaal. De meest populaire bestemmingen zijn Parijs, Londen, Berlijn, Istanbul en Quebec. Amsterdam neemt in deze rangorde de 24e plaats in en Utrecht de 81e plaats.

De man-vrouw verdeling onder de CS-leden is ongeveer gelijk. De gemiddelde leeftijd is 28 jaar. De grootste categorie zijn de 18 tot 24 jarigen (bijna 40%). Toch is ook de 50+ categorie is niet te verwaarlozen: bijna 85.000 leden zijn ouder dan 50 jaar (3% van het geheel).

In de eerste 17 weken van 2011 schreven zich gemiddeld meer dan 17.300 nieuwe leden in. Het aantal nieuwe aanmeldingen is sinds de officiële opening van de site in januari 2004 nog steeds sterk stijgende.

De gemiddelde CouchSurfer is jong en geïnteresseerd in de wereld om zich heen. Hij of zij is vriendelijk, gemakkelijk in de omgang (easy going), ‘close with strangers’, en heeft ‘more to love than to fear’. Hij of zij houdt van feesten en alcohol, houdt er een nomadische levensstijl op na, en heeft een hoge risicotolerantie. Het prototypische ideaalbeeld is de kosmopoliet die avontuurlijk en onderzoekend de wereld om zich heen benadert. Niet snel bang, doch ook niet naïef weet hij zich voor gevaren te behoeden.

CS is dus niet voor iedereen. Het is vooral bestemd voor relatief jonge en avontuurlijke mensen. Mensen die niet snel bang zijn en hun vertrouwen relatief snel aan een vreemdeling kunnen schenken. Zij ontvangen elkaar in hun woningen. Omdat bijna altijd blijkt dat de vreemdeling goede intenties heeft draagt dit bij aan de versterking van het vertrouwen van de andere deelnemers, en daarmee in het netwerk als geheel.

Droom van sociologen...
“Ik geef het toe — ik dacht eerst dat het vreemd en gevaarlijk was. Maar toen probeerde een van mijn minder intimiderende vriendinnen het. En zij overleefde het niet alleen, zij had een fantastische tijd. Ik had geen excuus meer — ik moest de sprong wagen en CouchSurfing uitproberen. Toen ik dat gedaan had, werden mijn ogen geopend voor een volledig nieuwe manier van reizen. Ik besefte me dat er meer dan een miljoen mensen over de hele wereld zijn die bereid zijn om hun huizen voor mij te open te stellen en mij hun stad te laten zien. Het maakt reizen niet alleen goedkoper en interessanter, maar het is een ongelofelijk instrument voor planners en stadsenthousiasten om te leren over steden, en hoe mensen daaraan verbonden zijn. [...] De ervaringen van de surfer lopen per gastgever natuurlijk sterk uiteen. Maar zeer veel surfers eindigen als erebewoners gedurende hun bezoek. Gastgevers zijn meestal geestdriftig om hun gasten rond te leiden en hen te introduceren in de stad zoals zij die ervaren — het goede en het slechte. Het is de droom van elke socioloog, en het is ook niet slecht voor stadsplanners” [bron]


Index Tegenslagen

2006: Verlies van databank
In juni 2006 ging een groot deel van de databank van CS verloren. Gezien het enorme volume van cruciale gegevens die verloren waren, was Casey Fenton ervan overtuigd dat het project niet kon worden voortgezet. Op 29 juni 2006 stuurde hij aan alle leden een e-mail. Daarin schreef hij:

De e-mail van Fenton ontketende een zelfbewuste oppositie die zich inzette voor de continuering van het project. In Montreal kwam een CouchSurfing Collectief bijeen om de oorspronkelijke site voort te zetten. Zij verzocht de leden om hun profiel gegevens opnieuw in te voeren. In juli 2006 werd ‘CouchSurfing 2.0’ gelanceerd. Sindsdien zit de site weer in de lift.

Index


2009: Verkrachting in Leeds
Op 5 maart 2009 werd in het Engelse Leeds een 29-jarige vrouw uit Hong Kong verkracht door Abdelali Nachet die haar via het CouchSurfing een slaapplaats had aangeboden. Nachet, een Marokkaan uit West Yorkshire, werd veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf.

De vrouw had via couchsurfing.com diverse contacten met mensen (ook alleen staande mannen) in Engeland en andere Europese landen. Al deze contacten waren zonder problemen verlopen. Maar in Leeds werd zij slachtoffer van een ongemeen agressieve verkrachter. De rechter veroordeelde Nachet omdat “je bewust de couchsurfing site hebt gebruikt om vrouwen naar je huis te lokken.” De verkrachting was “misbruik van het vertrouwen in degenen die meedoen aan de sociale netwerk site en in jouw huis logeren.”

Index Vreemdeling in de sociologie

Een vreemde is een persoon die niemand persoonlijk kent. Het is een nieuwkomer die niet vertrouwd is met de gewoontes en gebruiken van de nieuwe omgeving. Het is een buitenstander die geen lid is van het gezin, de groep of de gemeenschap. Voor sociologen is deze definitie te eenzijdig.

Een vreemde is niet alleen de reiziger die vandaag komt en morgen gaat, maar ook iemand die vandaag komt en morgen blijft. Zo typeerde Georg Simmel in zijn Exkurs über den Fremden [1908] de vreemdeling. De vreemde is tegelijkertijd dichtbij en ver weg.

Vreemdeling. Schilderij van Fien Peeters. De vreemdeling behoort niet vanaf het begin tot de gemeenschap en brengt eigenschappen met zich mee die niet van de groep zelf stammen.

De vreemde is zowel buitenstaander als participant in de samenleving. Daarom krijgt een buitenstaander een meer objectieve blik op de actuele samenleving [Hegel]. Het ontbreken van binding waaruit deze objectiviteit voortkomt betekent een vorm van vrijheid. Het biedt de mogelijkheid tot het beslechten van conflicten. Dat was volgens Simmel precies de reden waarom in Italiaanse steden de rechters van buiten kwamen omdat geen stadsgenoot vrij was van binding aan gezins- en partijbelangen.

Alfred Schütz [1944:502] thematiseerde de vreemdeling vooral als een migrant. De vreemde blijft een buitenstaander, omdat hij een ander cultureel patroon kent dan de nieuwe groep. Ofschoon hij kennis kan nemen van haar geschiedenis, zal het nooit een integraal deel van zijn biografie worden. Door deze positie problematiseert de vreemde zaken die vanzelfsprekend zijn voor de groep.

De kosmopoliet voelt zich niet verbonden met de lokale (nationale of regionale) gemeenschap, maar veeleer met de mensheid als geheel. Daar tegenover staat de traditionele nationalist die zijn persoonlijkheid voornamelijk vormgegeven ziet in de vertrouwde constellatie van lokale verbanden. Hier zal de angst voor het vreemde een uitsluitende werking hebben. “Ignorance and fear of strangers is a lack of will to be part of the world” [Ossewaarde 2007:384]. De door nieuwe digitale informatie- en communicatiemedia versnelde globalisering, leidt tot een splitsing tussen een groep die zich terugtrekt in de vertrouwde kring van naaste verwanten en vrienden, en een elite die profiteert van de mogelijkheden die de toegenomen mobiliteit en communicatiekansen bieden.

Een vreemde in je eigen huis op de bank laten slapen? Dat vereist een zekere mate van vertrouwen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de situatie. De deelnemers aan de gastvrij-netwerken hebben eerder een kosmopolitische instelling, een overwegend positief mensbeeld, en zijn geneigd zich open te stellen voor nieuwe ervaringen en inzichten. Vreemdelingen die hieraan een bijdrage kunnen leveren, kunnen daarom rekenen op gastvrijheid van deze groep [Vaicekauskas 2010]. CS-ers zijn niet naïef met betrekking tot de risico’s die verbonden zijn aan het toelaten van een vreemde in je eigen huis.

Index Nomadische gedachten

Vertrouwen: misbruik van gastvrijheid
Het meest cruciale kenmerk van elk gastvrij-netwerk is de mate waarin de veiligheid van deelnemers is gegarandeerd. Hoe weet je als aspirant deelnemer of de vreemde die je gast zal zijn niet op een of andere wijze misbruik maakt van je gastvrijheid? Zoals eerder gezegd zijn hiervoor in het CS-netwerk een aantal veiligheidswaarborgen ingebouwd. Deze waarborgen blijken zeer effectief te werken.

Toch blijft het verstandig niet helemaal blind te varen op een profiel dat zeer recentelijk is aangemaakt. De leden zelf zijn verantwoordelijk voor het bepalen van de identiteit en geschiktheid van anderen die zij op de CS-site ontmoeten. CS zelf doet geen onderzoek naar de reputatie, moraliteit of criminele achtergrond van haar leden, en zij controleert ook niet de informatie die leden op de site presenteren.

Bovendien is er natuurlijk een groot verschil tussen de individuele risicotolerantie van deelnemers. Zo heeft een vrouw alleen een veel kleinere risicotolerantie dan een groepje mannen.

Premie op generositeit?
Er kan op internet een heleboel verkeerd gaan. De meest in het oog springende voorbeelden daarvan zin:
  • online onfatsoen van burgers die hun onderbuiken luchten.
  • winstbeluste ondernemingen die ons overladen met ongewenste reclame;
  • buitgerichte criminelen die op jacht zijn naar gebruikersnamen en wachtwoorden van gebruikers van online bankieren;
  • extremisten en terroristen die internet gebruiken als medium van anonieme communicatie en als platform voor coördinatie van gewelddadige aanslagen.
Maar aan gene zijde van deze risico’s liggen ook weer nieuwe mogelijkheden. “Wat mij fascineert is de wijze waarop het internet daden van generositeit en ware verbinding kan ontketenen” [Kamenetz 2011].
Couchsurfers moeten hun verplichtingen kennen. Langdurige gesprekken voeren met de telefoon van de gastgever is not done. Hoewel daarbij de veiligheid niet in het geding is, gaat het wel om een schending van de wellevendheid.

Er is altijd een kans dat gastgever en gast niet goed bij elkaar passen. Men kan conflicten krijgen over tijdschema’s van opstaan en eten, of over ideologische of religieuze kwesties.

Het online gedrag van deelnemers wordt geïnspireerd door de missieverklaring van CS en gelimiteerd door de spelregels die in Terms of Use zijn vastgelegd. Niet toegestaan zijn laster, naaktheid of seksueel expliciete inhoud, discriminerende uitlatingen, beledigend taalgebruik of beelden, verheerlijking van geweld en links naar commerciële websites. Het zijn moreel geïnspireerde spelregels waarop iedereen zich kan beroepen, op het moment dat zij worden geschonden. Het zijn de spelregels die de integriteit van de gemeenschap der gastvrijen bewaken. Dit betekent uiteraard niet dat deze regels altijd en tijdig gehandhaafd kunnen worden, maar wel dat men bij regelovertreding aan deze spelregels kan refereren.

Index


Reciprociteit
CouchSurfing.org is een sociale netwerkgemeenschap met het doel om een kader te bieden voor de uitwisseling van gastvrijheid. Zoals gezegd is de eerste kernwaarde van CS het principe van de reciprociteit. Pragmatisch gezien is CS een manier om een gratis accommodatie te vinden. Maar daar moet wel iets tegenover worden geplaatst. Van bankslapers wordt ook verwacht dat zij zich als dankbare gast gedragen. En dus bereid zijn om huishoudelijke klusjes te doen of op een andere wijze evenwicht in de uitwisselingsrelatie te brengen.

Een goede couchsurfer weet dat hij of zij bij aankomst een flesje wijn of wat bloemen moeten meenemen, laat nooit zijn spullen in andermans huis rondslingeren, en weet wanneer het tijd is om te gaan. Strikt genomen is de CS-dienst niet direct wederkerig: een gast is niet verplicht om iemand in ruil in zijn huis te laten slapen — maar toch wordt bijna 20% van de bezoeken direct met een tegenbezoek gehonoreerd.

Couchsurfing is typisch voorbeeld van het drieledige principe van de gift: geven — ontvangen — teruggeven [Mauss 1924]. Een gift impliceert een diffuse en meestal niet gearticuleerde verplichting om de gift op enig tijdstip in de toekomst te retourneren. Dit in tegenstelling tot een transactie van waren, waarin geen enkele verplichting bestaat nadat de ruil is voltrokken. Als iemand een brood koopt bij de bakker dan is hij niet verplicht om hier de volgende keer weer iets te kopen — en ook de bakker heeft geen verplichting om na de transactie nog iets bijzonders voor deze klant te doen. Een gift is bovendien op een onvervreemdbare wijze aan de gever verbonden. Giften zijn uniek: het brood dat ik van mijn buurvrouw heb gekregen is niet zomaar een brood, maar het brood dat mijn buurvrouw mij heeft geschonken. Daarentegen zijn de waren die ik op de markt koop zijn niet uniek: zij ontlenen geen speciale waarde aan het feit dat ik ze gekocht heb bij de bakker op de hoek of bij de supermarkt. De ruil van giften vindt tenslotte plaats tussen individuen die deel zijn van een relatief duurzame interdependente relatie. In een warentransactie zijn de individuen particularistische (op eigenbelang gerichte) en onafhankelijke actoren [Carrier 1991; Kollock 1999]. Gifteconomieën worden gedreven door sociale relaties, terwijl wareneconomieën worden gedreven door prijs [Bell 1991].

Het geven en ontvangen van giften is een manier om sociale netwerken van gastvrijheid te scheppen en integratie te bevorderen. De reciprociteit in sociale netwerken is niet hetzelfde als totale reciprociteit tussen twee individuen: er is een sociale verwachting dat men geeft, ontvangt en teruggeeft binnen het netwerk. Wat er van gebruikers wordt gevraagd is gebaseerd op een groepsschuld. De een kan alleen een reiziger zijn en gebruik maken wat andere leden van het netwerk aanbieden, de andere kan alleen gastgevers zijn die zijn eigen huis als een accommodatie aanbiedt. Maar het is natuurlijk ook mogelijk om beide te doen: nu eens reiziger en dan weer als gastgever voor anderen. Dit laatste wordt binnen het netwerk het meest aangemoedigd. Wanneer gastgevers zelf op reis gaan, zijn zij dus niet verplicht om de huizen van hun eerdere gasten te bezoeken [Koszewska 2008: 28-9].

Het wonder van het internet
“Het internet is gevuld met rotzooi en idioten”. Dat schreef de te vroeg overleden internetsocioloog Peter Kollock in 1999 een opstel over The Economies of Online Cooperation: Gifst and Public Goods in Cyberspace. Rond de eeuwwisseling was het voor internetters een gemeenplaats om knorrig te klagen over het gebrek aan goede manieren, aan samenwerking en aan nuttige informatie. De meeste internetters ergerden zich mateloos aan de vijandigheid, zelfzuchtigheid, ijdelheid en groteske —maar niet zelden gevaarlijke— onzin. Juist daarom is het wonder van het internet niet dat er zoveel ruis (vunzigheid, onbeschoftheid, agressie, criminaliteit etc.) is, maar dat er überhaupt nog zoveel onderling vertrouwen en co&oum;peratie bestaat. Het is bijna onmogelijk om iemand die zich misdraagt met monetaire of fysieke sancties in het civiele gareel te brengen. Maar toch is het internet geen Hobbesiaanse oorlog van allen tegen allen (bellum omnium in omnes) waarbij elk mens voor andere mensen een wolf is (omo homini lupus est). Wie de virtuele samenleving wil begrijpen moet niet zozeer een verklaring bieden voor de hoeveelheid conflict, maar vooral van het grote aantal mensen dat bereid is om ervaringen, kennis en inzichten te delen en om samen te werken in online gemeenschappen.

Couchsurfing is onderdeel van een gifteconomie waarin niet alleen informatie en kennis wordt aangeboden zonder verwachting van enige directe wederdienst, maar zelfs de eigen bank. Het meest opvallend in dergelijke systemen van gastvrijheid is dat er zoveel hulp en ondersteuning wordt gegeven aan mensen die vaak volledige vreemden zijn die men waarschijnlijk nooit meer tegen komt.

Index


Culturele uitwisseling
Gebed van een Sioux
“Oh Great Spirit, keep me from ever judging a man until I have walked a mile in his moccasins.”
Een van de basisgedachten van gastvrijheidsnetwerken is dat culturele uitwisseling bevorderlijk is voor onderlinge tolerantie. Wie enkele dagen doorbrengt in het huis van een vreemde in een ander land, komt op een andere wijze in aanraking met de cultuur dan een doorsnee toerist. De redelijke basisvooronderstelling is dat kennis van andere culturen de onderlinge tolerantie verhoogt. In de meeste verhalen staan gezellige avonden centraal waaraan gast en gastgever goede herinneringen bewaren en die niet zelden resulteren in een tegenbezoek.

Ook in dit opzicht is internet een medium van nabijheid.

Index


Toerisme
Interactie met vreemden is een van de condities van het moderne sociale bestaan. En dit geldt per definitie voor het domein van het toerisme, waar mensen hun huis verlaten om een andere omgeving te verkennen. Het klassieke toerisme had slechts één doel: om uit de eerste hand ervaringen op te doen in een nieuwe, onbekende omgeving. De nieuwe ervaring was een synthese van diverse sensorische impulsen: nieuwe uitzichten, flora en fauna, geluiden, geuren en smaken, en vooral van andere mensen en andere leefstijlen en culturen.

Het klassieke toerisme was geconcentreerd op het reizen naar een specifiek gebied en het zien van objecten. De moderne toerist “zoekt een hele reeks ervaringen en directe ontmoetingen met plaatselijke bewoners” [Featherstone]. De moderne toerist reist om het lokale te ervaren in de directe omgang met mensen die daar wonen.

Voor de moderne toerist bieden virtuele netwerken van gastvrijheid diverse voordelen:

  1. Geld besparen
    Liften
    De liftster Op internet zijn veel bronnen die je kunt gebruiken om een lift te krijgen. Een daarvan is Backseatsurfing. Het idee is simpel: mensen die een auto bezitten bieden een lift aan aan mensen die een lift zoeken. Het voordeel is dat je van te voren weet waar je naar toe zult gaan en dat je enige informatie krijgt over degene die je de lift geeft.
    Logeren in particuliere huizen betekent dat reizigers veel geld voor accommodatie kunnen besparen dat zij anders aan hotels zouden spenderen. Gemiddeld kan hiermee het totale reisbudget voor een periode van 2 tot 4 weken met de helft worden teruggebracht. Indien het gecombineerd wordt met liften, kan dit nog verder worden gereduceerd.

  2. Lokale economische duurzaamheid
    Veel toeristische vakanties worden als een bundel verkocht, vaak inclusief vluchten, hotels, huurautos, bezoek van bezienswaardigheden en waardebonnen voor restaurantketens, dancings en bars. Hoe gemakkelijk dit ook is, het geld belandt primair in de handen van grote multinationale ondernemingen. Dit gaat ten koste van onafhankelijke lokale ondernemingen. Online reisgemeenschappen kunnen dergelijke monopolies doorbreken waardoor een deel van de toeristische revenuen in lokale of nationale economieën kan terugvloeien.

  3. Ecologische duurzaamheid
    Hotels worden vaak gebouwd op erg aantrekkelijke, maar fragiele omgevingen. Door het delen van accommodatie is er minder vraag naar dergelijke hotelkamers. Het nieuwe toerisme is een verantwoordelijk of duurzaam toerisme.

  4. Lokaal contact
    Een van de primaire redenen waarom we reizen is om te ervaren hoe het leven van mensen in andere landen eruit ziet [Bialski 2006]. Veel populaire toeristencentra zijn ommuurde enclaves met eigen winkels die alles in huis hebben wat de toerist maar wil. Contacten met de lokale bevolking worden op deze wijze tot een minimum gereduceerd. Bij couchsuring wil de gastgever juist zijn lokale kennis demonstreren, waardoor de gast een goed gevoel kan krijgen van het dagelijkse leven van lokale inwoners.

    Een van de belangrijkste redenen om lid te worden van een sociaal reisnetwerk is dat zij interessante mensen willen ontmoeten in hun eigen omgeving. Niet meer het jachten van de ene toeristische attractie naar de ander, maar op stap gaan met een inwoner die je de plaats vanuit zijn of haar visie laat ervaren. Het is een zoektocht naar authenticiteit.

De oude reiziger was voor zijn accommodatie aangewezen op commerciële voorzieningen die weinig kans boden op betekenisvolle contacten met lokale bewoners. De nieuwe reiziger zoekt onderdak en aansluiting bij lokalen. Het is in de strikte zin van het woord geen toerist meer, maar een bezoeker. Het is een vreeemdeling, die op zoek is naar onderdak bij mensen waarmee hij kan communiceren en waarvan hij misschien iets van kan leren.

Index Referenties

  1. Abdul-Rahman, A./ Hailes, S. [2000]
    Supporting Trust in Virtual Communities
    In: Proceedings of the 33rd Hawaii International Conference on System Sciences - Volume 6.

  2. Baker, Vicky [2008]
    Gay and Lesbian Travel Networking
    In: The Guardian, 21.06.2008

  3. Bauman, Zygmunt [1995]
    Making and Unmaking of Strangers/
    In: Thesis Eleven 43: 1-16.

  4. Bauman, Zygmunt [1990]
    Effacing the Face: on the Social Management of Moral Proximity.
    In: Theory, Culture & Society, 7:5-38.

  5. Bell, Duran [1991]
    Modes of Exchange: Gift and Commodity.
    In: The Journal of Socio-Economics 20(2): 155-167.

  6. Benhabib, Seyla [2004]
    The Rights of Others: Aliens, Residents and Citizens
    Cambridge University Press (2004)
    Ned. vert. De rechten van ‘anderen’: over migranten, vluchtelingen en asielzoekers. Kampen: Ten Have [2007]

  7. BeWelcome
    Een online dienst voor uitwisseling van gastvrijheid die sinds februari 2007 in de lucht is. Het aantal leden is beperkt: 9.100. Het is de eerste dienst die zich profileert als een echte meertalige omgeving met meertalige profielen. Net als Couchsurfing.com is het een hospitality exchange. Dit staat ook bekend als accommodatie delen, hospitality diensten, en als home stay networks. Hoe men ze ook noemt, ze hebben een ding gemeen: het zijn centraal georganiseerde sociale netwerken van individuele personen die kosteloos accommodatie geven. Het is een manier voor reizigers en toeristen om een gratis overnachting te vinden bij andere leden.

  8. Bialski, Paula [2006]
    An interpretive study of online hospitality exchange systems as a new form of tourism

  9. Bialski, Paula / Batorski, D. [2009]
    From Online Familiarity to Offline Trust: How a Virtual Community Creates Familiarity and Trust between Strangers.
    In: Ang, Jim / Zaphiris, Panayiotis [2009] for Social Computing and Virtual Communities.

  10. Carrier, James [1991]
    Gifts, Commodities, and Social Relations: A Maussian View of Exchange.
    In: Sociological Forum 6(1): 119-136.

  11. Castaneda, Antonio [2006]
    Iraqis House-Swapping to Escape Violence
    In: The Washinton Post, 28.07.2006

  12. Diken, B. [1998]
    Strangers, Ambivalence and Social Theory.
    Aldershot: AshgatePublishing Ltd.

  13. CouchSurfing.com

  14. Ekeh, Peter P. [1974]
    Social Exchange Theory: The Two Traditions.
    Cambridge, MA: Harvard University Press.

  15. Evening Post [2011]
    Leeds couchsurfing.com rapist jailed [29.10.09]

  16. Fenton, Casey [2006]
    Dear CouchSurfers

  17. Geenen, Elke M. [2000-2005]
    Die Soziologie des Fremden vor dem Hintergrund der Herausbildung unterschiedlicher Gesellschaftsformationen

  18. Geenen, Elke M. [2002]
    Soziologie des Fremden. Ein gesellschaftstheoretischer Entwurf. Leske + Budrich

  19. Geenen, Elke M. [2003]
    Die soziale Konstruktion des Fremden am Beispiel der Odyssee.
    In: Bernhard Oestreich (Hg.), Der Fremde. Interdisziplinäre Beiträge zu Aspekten von Fremdheit, Peter Lang. Europäischer Verlag der Wissenschaften, Frankfurt am Main 2003, S. 115 - 135.

  20. Granovetter, M.S. [1973]
    The Strength of Weak Ties.
    The American Journal of Sociology, 78(6): 1360-1380

  21. Greifer, Julian L. [1945]
    Attitudes to the Stranger: a Study of the Attitudes of Primitive Society and Early Hebrew Culture.
    In: American Sociological Review December 1945: 739-745.

  22. Heinke, Jörg [2007]
    Georg Simmel, Strangeness, and the Stranger

  23. HomeExchange.com

  24. HomeShare.org

  25. The Hospitality Club
    Hospitality Club is de opvolger van het eerste webgebaseerde gastvrijheidsnetwerk: Hospex.org (dat in 1992 werd opgericht).

  26. HospitalityGuide.net
    Een informatieve site over netwerken van gastvrijheid.

  27. Kamenetz, Anya [2011]
    The Case for Generosity
    In: Fast Company, 14.2.2011

  28. Kollock, Peter [1999]
    The Economies of Online Cooperation: Gifts and Public Goods in Cyberspace

  29. Koszewska, Julia Maria [2008]
    Gift, Exchange and Trust

  30. Lauterbach, Debra / Truong, Hung / Shah, Tanuj / Adamic, Lada [2009]
    Surfing a Web of Trust: Reputation and Reciprocity on CouchSurfing.com
    University of Michigan School of Information

  31. Levine, D (ed.) [1971]
    Georg Simmel on Individuality and Social Forms.
    The University of Chicago Press

  32. Lofland, L. H. [1973]
    A World of Strangers: Order and Action in Urban Public Space.
    New York: Basic Books.

  33. Marotta, V. [2000]
    The Stranger and Social Theory
    In: Thesis Eleven 62: 121-134.

  34. Mauss, Marcel [1924]
    Essai sur le Don, Forme Archaïque de L'Échange.
    Année Sociologique, 1: 30-186.

  35. Molz, J.G. [2007]
    Cosmopolitans on the Couch: Mobile Hospitality and the Internet
    In: J.G. Molz & S. Gibson, Mobilizing Hospitality: The Ethics of Social Relations in a Mobile World.
    Farnham: Ashgate Pub Co, pp. 65-81

  36. Nash, Dennison [1963]
    The Ethnologist as Stranger: An Essay in the Sociology of Knowledge.
    In: Southwestern Journal of Anthropology Summer 1963: 149-167.

  37. Norment, Liz [2010]
    Online community helps Couchsurfers connect
    In: CollegiateTimes, 18.4.2010

  38. Ossewaarde, M. [2007]
    Cosmopolitanism and the Society of Strangers.
    Current Sociology 55: 367-388

  39. Poll, Bart van [2009]
    Thesis on Couchsurfing

  40. Purvis, T. (ed.) [2004]
    What We Want Is Free: Generosity and Exchange in Recent Art.
    New York: State University of New York Press.

  41. Schütz, Alfred [1944]
    The Stranger: An Essay in Social Psychology.
    The American Journal of Sociology, 49(6): 499-507

  42. Simmel, Georg [1908]
    Exkurs über den Fremden
    In: Soziologie. Untersuchungen über die Formen der Vergesellschaftung.
    Berlijn: Duncker & Humblot Verlag, pp. 509-512
    Engelse vertaling: The Stranger

  43. Stichweh, R. [1997]
    The stranger - on the Sociology of Indifference
    In: Thesis Eleven 51: 1-16.

  44. Tan, Jun-E [2010]
    The Leap of Faith from Online to Offline: An Exploratory Study of Couchsurfing.org
    In: Aquisty, A. / Smith, S. / Sadegi, A.R. (ed.)
    Trust and Trustworthy Computing: Third International Conference, TRUST 2010, Berlin, Germany, June 21-23, 2010, Proceedings. Berlijn: Springer; pp. 367-380

  45. The Telegraph [2009]
    Man accused of raping woman he met on couchsurfing.com website [11.8.2009]

  46. Vaicekauskas, Kristijonas Juozas [2010]
    Generalized trust in CouchSurfing.org Communities

  47. Wikipedia: CouchSurfing | Gift | Gift_Economy | Altruism

  48. YouTube

Index


Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

06 October, 2013
Eerst gepubliceerd: May, 2011