Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

Leren op Afstand English Version

- Virtuele Onderwijsinstellingen -

Albert Benschop

Virtualisering van onderwijs?

Revolutie in onderwijsland

Leren in je eigen tijd

Leerstijlen en doceerstijlen

NetStudenten leren beter

Leren zonder grenzen

      Informatiebronnen

Verwante teksten
rode_knop Telecoaching
rode_knop Elektronische Leeromgevingen en Diversiteit
rode_knop Kwaliteitstoets voor elektronische leeromgevingen
rode_knop Meten met Maten: Gedeeld beoordelen in elektronische leeromgevingen
rode_knop Een digitale tijger?

Virtualisering van onderwijs?

Overal ter wereld onstaan virtuele universiteiten die hun studenten hoofdzakelijk en soms alleen nog maar bedienen door 'onderwijs op afstand'. Voor sommigen betekent dit een meewarig afscheid van de goede oude tijden van het 'gezellige' bezoek van collegezalen en werkgroepruimtes. Voor anderen betekent het de vreugdevolle verwelkoming van een nieuw tijdperk waarin de kwaliteit van het onderwijs aanzienlijk verhoogd kan worden, waarin leerprocessen eindelijk in vergaande mate geïndividualiseerd kunnen worden, en waarbij tegelijkertijd een enorme schaalvergroting (en dus efficiëntieverbetering) gerealiseerd kan worden.

Wat moeten we ons voorstellen bij 'afstandsonderwijs'? Hopelijk niet dat de (sociale) afstand tussen studenten en docenten groter wordt. Zou afstandsonderwijs zo georganiseerd kunnen worden dat de sociale afstand tussen docenten en studenten en tussen studenten onderling verkleind?

Dragen virtuele universiteiten en faculteiten bij aan de kwaliteitsverbetering van het onderwijs? De eerste resultaten van onderzoek naar de effecten van computergemedieerd onderwijs doen vermoeden dat dit inderdaad het geval is. De vraag is onder welke condities virtuele onderwijsinstellingen daadwerkelijk kan bijdragen aan de verhoging van de kwaliteit en effectiviteit van het onderwijs.

Leidt afstandsonderwijs in de praktijk ook tot een verbetering van de efficiëntie van het onderwijs? In principe kan met afstandsonderwijs het aantal lerenden onbeperkt worden uitgebeid. Maar gaat deze mogelijke massaliteit van het onderwijs weer niet ten koste van de kwaliteit?

Index Revolutie in onderwijsland

Onderwijs kregen we vroeger in de klas of in een collegezaal. Alle leerlingen of studenten komen op een bepaald tijdstip bijeen in een ruimte. De docent gaat in diezelfde ruimte voor de klas staan en steekt een verhaal af. De leerlingen worden geacht goed op te letten en aantekeningen te maken. We wisten al jaren dat 'klassikaal' of 'frontaal' onderwijs een van de minst effectieve vormen van kennisoverdracht is.

Met gebruikmaking van moderne internettechnologie is het mogelijk het hele onderwijsstelsel radikaal te veranderen. De kansen voor kwalitatief hoogwaardig afstandsonderwijs zijn aanzienlijk toegenomen. De voor onderwijs zo essentiële wederzijdse communicatie tussen docenten en studenten en tussen studenten onderling, is niet meer noodzakelijk gebonden aan de voorwaarden van gelijktijdige aanwezigheid in één fysieke ruimte. Het tijdperk waarin het volgen van onderwijs identiek was aan het fysieke bezoek van collegezalen en werkgroepruimtes loopt ten einde. 'Leren op afstand' brengt het onderwijs naar de student in plaats van de student naar het onderwijs te laten gaan. Het geven van onderwijs (doceren) en het uitwisselen van meningen (discussiëren) kunnen tegenwoordig ook worden gerealiseerd via videoconferentie-technieken waarbij de fysieke onderlinge afstand tussen docenten en studenten en tussen studenten onderling geen rol van betekenis meer speelt.

'Leren op afstand' omvat alle onderwijsactiviteiten waardoor twee of meer mensen die zich op twee of meer plaatsen bevinden - en dus van elkaar gescheiden zijn door ruimte en/of in tijd - interactief aan elkaar verbonden worden. Het is de toepassing van elektronische communicatiemiddelen in alle sectoren van het onderwijs. Misschien zouden we nog een stap verder moeten gaan. 'Leren op afstand' is namelijk niet noodzakelijk hetzelfde als 'afstandsonderwijs'. Afstandsonderwijs wordt meestal gedefinieerd als een onderwijsproces waarin een aanzienlijk deel van het onderwijzen wordt verricht door iemand die tijd-ruimtelijk verwijderd is van de leerling. In bijna alle definities van 'afstandsonderwijs' wordt uitgegaan van dezelfde vooronderstelling die aan het conventionele onderwijsproces ten grondslag ligt, namelijk dat de belangrijkste voorwaarde voor leren is dat er iemand is die onderwijs geeft.

Hoewel in deze definitie de nadruk wordt gelegd op het leren wordt er toch van uitgegaan dat onderwijzen een noodzakelijke voorwaarde is voor leren. Op die manier wordt leren nog steeds opgevat als een soort dienst die aan leerlingen wordt aangeboden in plaats van als iets dat door lerenden zelf wordt gedaan. Afstandsonderwijs is dus in veel gevallen niet veel meer dan een computergemedieerde replica van het traditionele 'leren-door-onderwijzen' model. Hierdoor wordt de cultuur van het onderwijzen gecontinueerd en de ontwikkeling van een leercultuur gefrusteerd.

In het concept van 'leren op afstand' staan het leren en de lerenden centraal. 'Leren op afstand' omvat alle leerprocessen waarin zich lerenden met gebruikmaking van de meest uiteenlopende telecommunicatie-technologieën kennisbronnen toeëigenen. Het is een door lerenden zelf gestuurd leerproces in een door educatieve professionals gestructureerde open leeromgeving. 'Leren op afstand' faciliteert non-directieve, interactieve en creatieve leerprocessen en stimuleert de ontwikkeling van onderwijzers en onderwijsstijlen die effectief zijn voor dergelijke leerprocessen.

Index Leren in je eigen tijd

De moderne techniek biedt vele mogelijheden om afstandsonderwijs te geven en te ontvangen. Maar de vraag is of we daarbij zouden moeten streven naar een volledige replicatie van de face-to-face instructie. Interactiviteit tussen docenten en studenten kan op zeer uiteenlopende manieren worden gerealiseerd: de telefoon (one-way video en two-way audio), two-way video of grafische interactiviteit, two-way computerverbindingen of responsie terminals.

De internettechnologie maakt het mogelijk om een heel nieuw type onderwijs te realiseren: asynchroon, just-in-time, geïndividualiseerd, samenwerkend onderwijs.

Leren doe je het beste in je eigen tijd en vooral in je eigen tempo. Leren doe je het snelst wanneer je zelf behoefte hebt aan de kennis en referentiekaders die relevant zijn voor de analyse of oplossing van een specifiek probleem.

Index Leerstijlen en doceerstijlen

Internet biedt mogelijkheden om individuele leerstijlen voor studenten en nieuwe doceerstijlen te introduceren. Het is naïef om te denken dat de kwaliteit van het onderwijs vanzelf omhoog gaat door uitbreiding van internetverbindingen met scholen en universiteiten. Dat gebeurt alleen wanneer we het accent verleggen van het accumuleren van kennis naar nieuwe manieren van communiceren en naar het ondersteunen van leerprocessen van studenten. De belangrijkste veranderingen zijn:

  1. Verschuiving van klassikaal onderwijs naar computer-gemedieerde toegang tot onderwijsbronnen.

  2. Verschuiving van de student als een passieve ontvanger van onderwijs naar een door studenten zelf gestuurd leerproces.

  3. Verschuiving van individueel leren naar groepsleren en groepsdiscussie.

  4. Verschuiving van homogene en stabiele onderwijsinhoud naar snel veranderende inhoud die in zeer uiteenlopende vormen en formaten wordt aangeboden.
Het gaat om een omschakeling naar een studentgerichte benadering van onderwijs die een grotere mate van leerautonomie genereert. Leren via het internet biedt studenten de mogelijkheid om verbinding te leggen met onderwijsbronnen wanneer hen dat uitkomt, om de onderwijsbronnen te verkennen in een volgorde die beantwoord aan hun behoeften. In een open leeromgeving treden docenten niet meer op als 'hoeders van de kennis', maar als tutoren die helpen het leerproces van studenten te vergemakkelijken.

Index NetStudenten leren sneller en beter

Studenten leren even snel of sneller via internet als in het klaslokaal. Van de 33 sociologie-studenten die meededen aan een experiment op California State University at Nothridge (USA), deden de internetters het 20 procent beter dan diegenen die klassikaal werden onderwezen. De netstudenten bleken meer samen te werken en de stof beter te begrijpen. Dit onverwachte onderzoeksresultaat wordt vooral verklaard door de online samenwerking die in het virtuele klaslokaal tot stand kwam. De studenten vormden elf online groepen ter compensatie van het feit dat zij niet in staat waren om tijdens de les met elkaar te praten. Studenten in de virtuele klas besteedden 50 % meer tijd aan het met elkaar werken dan de mensen in de traditionele klas.
Het onderzoek werd uitgevoerd door Jerald Schutte en de resultaten zijn te lezen op Virtual Teaching in Higher Education. Zie ook: Online students far better

Ook veel bedrijven zijn inmiddels overgeschakeld op afstandsleren voor hun interne en externe trainingen en cursussen. Grote ondernemingen zoals Hewlett-Packard besparen inmiddels elk jaar miljoenen dollars door gebruik te maken van afstandsleren om werknemers effectiever en effiënter te trainen dan met conventionele methoden.

Afstandsleren is zowel voor het hoger onderwijs, voor volwasseneneducatie als voor bedrijfsgebonden trainingen een effectief en efficiënt middel.

Index Leren zonder grenzen

Volgens de UNESCO zijn er in de hele wereld 900 miljoen mensen analfabeet en zijn er 130 miljoen kinderen die niet naar school gaan. De grote meerderheid van de leerlingen verlaat het onderwijsssteem met beperkte vaardigheden en leervermogens; hun motivatie om na de school nog iets te leren is uiterst gering. De conventionele schoolsystemen staat vaak haaks op de nieuwe ideën, ervaringen en inzichten uit diverse wetenschappelijke disciplines die het leerproces onderzoeken. Conventionele onderwijssystemen zijn slecht voorbereid op de uitdagingen en kansen die inherent zijn aan de moderne informatie- en communicatietechhnologieën en aan de voorspelde 'informatie-maatschappij'. Kortom: de meeste onderwijssystemen zijn nauwelijks in staat om tegemoet te komen aan de diversiteit van leerbehoeften van individuen en gemeenschappen.

De Unesco wil hier iets aan doen. Met het interdisciplinaire project Learning Without Frontiers" (LWF) wil zij een bijdrage leveren aan de oplossing van de sociale en politieke problemen rond het leren. Innovatief leren is van cruciaal belang voor zowel de ontwikkeling van het individu als voor het ontwikkelen van multi-culturele gemeenschappen. Het LWF legt het accent op het socio-cognitieve leren in alle leefsferen en houdt gepaste afstand van traditionele onderwijsopvattingen waarin de nadruk ligt op kennisoverdracht via scholing (in een klaslokaal of middels afstandsonderwijs). Zij wil individuen in staat stellen zelf de leergemeenschappen te kiezen en deze actief vorm te geven. Dit impliceert het verlagen van de barrières die de toegang tot verschillende leerkansen blokkeren. Maar het impliceert vooral ook een supra-nationale inspanning om te komen tot een kritische herijking van een aantal vooronderstellingen, processen, relaties en benaderingen die aan conventionele onderwijssystemen ten grondslag liggen. Om een nieuwe visie op onderwijs te ontwikkelen en te implementeren zoekt LWF naar partners (van overheden en bedrijven tot donor organisaties en universiteiten) waarmee zij een discussie wil voeren over thema's als lokale kennissystemen, sociale rechtvaardigheid, gemedieerd en organisationeel leren.

Index Informatiebronnen

Index


Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

26 September, 2013
Eerst gepubliceerd: November, 1997