Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

Gokken op Internet

—Virtueel spelen met echt geld—

dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam

Gokken in virtuele ruimtes

Goksites

Regulatie van kansspelen
Nederlandse wetgeving
Mislukte poging tot wetswijziging
Verzet van kansspelaanbieders
Bestedingen
Aantal online spelers
Profiel van online kansspelers
Probleemspelers en gokverslaafden
Kansspelen op afstand, maar onder voorwaarden

Regulatie in buitenland
Amerika
Australië

Dynamiek van gokverslaving

Eigenaardigheden

 

    Referenties

Verwante teksten
button Sociaal-psychologie van het internet: verleidingen en verslavingen
button Regulatie en zelfregulatie van internet
button Zoeken naar Kwaliteit

Gokken in virtuele ruimtes

“Gambling promises the poor what property performs for the rich: something for nothing.”
G.B. Shaw (1856-1950)

Gokken is een universeel en controversieel fenomeen. Gokken is van alle tijden en culturen van de meeste beschavingen. In beschavingen van meer dan vier eeuwen geleden werd al gegokt. De dobbelsteen dateert van drieduizend voor Christus. Gokken was en is in de meeste samenlevingen een controversieel onderwerp. Aan de ene kant zijn er sterke aanwijzingen dat gokken populair is en dat mensen kennelijk een onweerstaanbare drang tot gokken hebben. Of zoals men sinds de Klassieke Oudheid zei: gokken is een manier om de wil van de goden te begrijpen. Aan de andere kant wordt gokken ook gezien als iets wat eigenlijk niet goed is voor de mens. De religieuze leiders hebben zich meestal scherp tegen gokken gekeerd. Vooral in de protestante traditie met haar sterke arbeidsmoraal wordt gokken gezien als iets dat het verlangen naar materiële beloningen aanwakkert en het winnen ten koste van iemand anders legitimeert. Gokken is dus een menselijke zwakte, een uiting van de gedachte dat God niet in hun behoeftes en verlangens wil en kan voorzien. Gokken is een poging om ‘het noodlot te tarten’.

Het deelnemen aan kansspelen is gebaseerd op het geloof in geluk. Volgens de Amerikaanse socioloog Thorstein Veblen [Theorie van de nietsdoende klasse, 1899: 276-292] stimuleert gokken het geloof in en afhankelijkheid van geluk voor het bereiken van financieel succes, in plaats van toewijding, rationeel denken en hard werken. Door te gokken leren mensen om geloof te hebben in het gezegde ‘iets voor niets krijgen’. Dit ondermijnt hun vermogen om zich in te spannen door werken en om geloof te hebben in de maakbaarheid van hun eigen toekomst. Historisch gezien werd gokken voornamelijk beschouwd vanuit de gevolgen die het heeft voor de openbare orde: de erosie van dominante morale waarden en sociale zeden, en het bedrog en de exploitatie van de massa.

Ietsisme
Het geloof in geluk van goklustigen staat niet per se op voet van gespannenheid met vroomheid van de gelovigen. Het belangrijkste punt van overeenstemming is volgens Veblen “het geloof in een ondoorgrondelijke tendens of een bovennatuurlijke tussenkomst in de loop der gebeurtenissen” [1899:295]. De goklustige verenigt minstens twee verschillende fasen van het animisme in zich. “Zijn goklustige activiteiten berusten vaak slechts op het instinctieve gevoel dat er dingen of situaties een sterke bovenwereldlijke en eigenzinnige kracht aanwezig is, die hij zich nauwelijks als een persoonlijke instantie voorstelt. De wedder gelooft niet zelden op deze naïeve wijze in het geluk, terwijl hij tegelijertijd een verknochte aanhanger van een erkende religie is. Hij is vooral bereid om die geloofsonderdelen te aanvaarden die de ondoorgrondelijke macht en de arbitraire gewoonten van de godheid betreffen waarin hij zijn vertrouwen heeft gesteld. (...) Zo’n keten van animistische voorstellingen vertoont aan het ene eind de meest elementaire vorm van een instinctief vertrouwen in het geluk en de toevallige noodzakelijkheid, en het volledig ontwikkelde antropomorfe godsidee aan het andere eind, met daartussenin alle stadia van integratie” [idem].

De meeste overheden hebben het gokken aan banden proberen te leggen door het alleen maar toe te staan op plaatsen die hiervoor zijn aangewezen en die in het bezit zijn van een vergunning. Maar veel burgers houden zich niet aan die wetten en doen mee aan illegale en semi-legale kansspelen. Juist hierdoor hebben sommige gokactiviteiten een crimineel karakter gekregen.

De voorstanders van legalisering van gokken geloven dat het hierdoor meer onder publieke controle gebracht wordt en losgeweekt kan worden van criminele en corrupte milieus. De overheid zou hiervoor vergaande bevoegdheden moeten hebben om in te grijpen op de leiding, het proces en de opbrengsten van het gokwezen.

gokker Gokken heeft zowel in de ogen van het publiek als van de beleidsmakers een legitieme status weten te verwerven. Een gokje wagen en meedoen aan een loterij is voor veel mensen een vorm van vrije-tijdsbesteding geworden. De spelletjes die in casino’s gespeeld kunnen worden zijn leuk en de gokkers vermaken zich tijdens het spel. Daarbij komt de verleidelijke en opwindende gedachte dat je met een relatief kleine inzet enorme sommen geld kan verdienen. Als je maar gelukt hebt, of superieur behendig bent in de techniek of psychologie van het gokspel.

Wie een gokje wil wagen, kan zijn kansen tegenwoordig ook op internet proberen. Dat is makkelijk omdat je het vanaf je luie bureaustoel kan doen en geen paspoort hoeft mee te nemen. Ook buitenlandse aanbieders van kansspelen bieden Nederlanders soms aantrekkelijke internet gokspelen aan, zoals casino’s. Gokken is een van de meest lucratieve groei-industrieën op internet.

De meeste nationale overheden zijn niet blij met al die websites waarop kansspelen worden aangeboden. De in veel landen sterk gereguleerde markt van kansspelen dreigt ontregeld te raken door dit ongecontroleerde aanbod via internet. Sommige internetcasino’s zijn opgezet door gerenomeerde bedrijven. Maar veel internetcasino’s zijn vaak gevestigd in belastingparadijzen als de Dominicaanse Republiek, St. Kitts en Antigua. Zij onttrekken zich volledig aan de nationale wetgeving.

Index Goksites

“Show me a gambler and I’ll show you a loser”
[Mario Puzo, Fools Die]

Online gokken is het aangaan van weddenschappen over sport of casino-achtige gokspelletjes via het internet. Het echte online gokken begint waar geld wordt ingezet en uitgekeerd via het internet. Er zijn drie typen goksites op het web: online loterijen, wedden op sportuitslagen, en online casino’s. Soms wordt daar nog een vierde type aan toegevoegd: de elektronische aandelen sites. Hoewel aandelenhandel technisch gezien niet als gokken wordt beschouwd, wordt het wel vaak gebruikt als een manier van gokken.

roulette De meeste gokwebsites zijn online casino’s. Voor het meespelen in een online casino moet eerst speciale software worden gedownload. Wanneer die op de computer is geïnstalleerd, wordt er via internet een verbinding met het betreffende casino gelegd. De gebruiker moet een rekening openen (creditcardnummer en adresgegevens) en kan vervolgens een gokje wagen. Daarbij kan gekozen worden uit een enorme hoeveelheid spelletjes: blackjack, baccarat, roulette, craps, bingo, poker, fruitmachines. De virtuele casino’s zijn meestal zo knap ontworpen dat het zeer gemakkelijk is om daarin te navigeren. Dit wordt ondersteund met vaak schitterende animaties en met geluiden van de speelzaal. Virtuele gokkers krijgen het gevoel dat zij zich in een echt casino bevinden. Voorbeelden van casino’s die met speciale software draaien zijn Gold Club Casino, Party Casino en Golden Palace (dit laatste casino biedt nu ook de mogelijkheid van voor instant play, no download).

Er zijn ook casino’s die Java gebruiken in plaats van eigen software. Deze Java applets kunnen via een gewone webbrowser worden afgespeeld. Ook deze casino’s bieden vaak een zeer goede grafische vormgeving, geluid en animatie.

Een derde soort casino gebruikt alleen maar Html. Hoewel het geluid en de animatie bij deze casino’s ontbreken, zijn zij vaak wel zeer fraai van vormgeving en draaien de spelletjes zeer snel.

Steeds meer casino’s bieden gokkers de keuze tussen speciale software, Java en HTML.

Wie in een internetcasino een spelletje wil spelen kan zich beter eerst informeren over verschillende mogelijkheden, systeemvereisten, prijzen enzovoort. Die informatie vind men onder andere in Where To Bet, Gambling.com en in de Online Casino Reviewer. De laatste site geeft goklustigen een startpunt om een betrouwbaar online casino te vinden met goede spelletjes, uitstekende grafische vormgeving, buitengewone bonussen en de beste online ondersteuning. Bij alle casino’s die op de site zijn opgenomen kun je eerst voor de grap meespelen, voordat je met echt geld een gokje waagt.

geld winnen Tot nu toe zijn er nog weinig problemen geweest met het uitbetalen door casino’s of met de veiligheid van de deposito's van de spelers. De meeste casino’s en goksites gebruiken voor hun transacties beveiligde servers waardoor persoonsgebonden informatie niet voor anderen toegankelijk is. De casino’s zelf garanderen de persoonlijke veiligheid van spelers met hun licentieovereenkomsten. Maar het toezicht hierop ontbreekt bij de meeste online casino’s. De casino’s zijn meester geworden op het gebied van het beheer van klantenrelaties. Zij hebben op grotere schaal meer complexe gegevens over hun klanten verzameld dan welke industrie dan ook. Zij weten waar hun individuele klanten van houden. Zij combineren sociaal-economische databanken met spelvoorkeuren, creditcard gegevens en andere databestanden.

Wanneer een speler in een online casino zijn kaart op de virtuele tafel legt of een fruitmachine bedient, wordt precies vastgelegd hoelang die persoon al speelt, hoeveel hij wint en verliest, en wat zijn strategie is. Dit kan vergeleken worden met statistieken uit eerdere bezoeken. De casino-employes kunnen deze real-time informatie gebruiken om te bepalen hoe zij een bepaalde klant moeten behandelen.

JackpotGekte
JackpotGekte is de stemming die ontstaat wanneer er een extreem hoog bedrag in de jackpot zit, waardoor grote massa’s mensen worden aangetrokken om ook hun kans op deze pot te wagen. Door de enorme schaalvergroting die online kansspelen teweeg hebben gebracht, kunnen de jackpots oplopen tot tientallen miljoenen euro’s of dollars. Toch staat de hoogste online jackpot per augustus 2003 nog ‘slechts’ op 1,6 miljoen dollar. Dit bedrag werd uitgekeerd door het Lucky Nugget Casino. Dit casino is lid van het Jackpot Madness netwerk van casino’s die worden aangedreven door Microgaming. De winnaar, Jim L., won dit bedrag met het spel Major Millions dat in april 2002 van start ging. Hij was de derde winnaar die meer dan anderhalf miljoen dollar rijker werd.
Major Millions
Jackpot Madness is een van de grootste goknetwerken ter wereld. Het wordt gedreven door Jumbo Jackpots van Curacao. Alle jackpots die gewonnen worden in de casino’s die deze spelen aanbieden, worden direct ‘cash’ uitbetaald. Deelnemers aan de jackpot krijgen een actuele update van de stand van zaken. In de periode 1999-2003 werd 90 miljoen dollar uitgekeerd aan 2.878 winnaars.

Index Regulatie van online kansspelen

In de meeste Europese landen —behalve Denemarken en Finland— is gokken niet volledig verboden. Zij staan gokken toe onder scherpe voorwaarden en onder strikte overheidscontrole.

Nederlandse wetgeving
Het is verboden “gelegenheid te geven om mede te dingen naar prijzen of premies, indien de aanwijzing der winnaars geschiedt door enige kansbepaling waarop de deelnemers in het algemeen geen overwegende invloed kunnen uitoefenen, tenzij daarvoor ingevolge deze wet vergunning is verleend” [Art. 1 - Wet op de kansspelen].
Het uitgangspunt van de Nederlandse Wet op de kansspelen (Wok) is dat het aanbieden van kansspelen verboden is, tenzij daarvoor een vergunning is verleend. Op grond van de vergunningsvoorwaarden is de vergunninghouder daarbij gehouden fraude en excessieve goklust te voorkomen.

De Nederlandse overheid ging in 2000 akkoord met een voorstel waarin Holland Casino, de Staatsloterij en exploitanten van speelautomaten hun gokspelen aanbieden via internet [rapport: Nieuwe ronden, nieuwe kansen]. De aanbieders van onlinne gokspelen worden wel verplicht een deel van de opbrengsten af te dragen aan goede doelen. Bovendien stelt de overheid voorwaarden aan exploitanten waarmee gokverslaving moet worden bestreden. Zo moet de server van een goksite een melding geven als het gokgedrag van een bepaalde gebruiker uit de hand dreigt te lopen. Er moet ook een online verbinding met hulpverlenende instanties zijn, zodat een gokker op internet daar onmiddellijk terrecht kan. Een gokker kan van tevoren opgeven hoe lang hij wil spelen of hoeveel geld hij wil inzetten. Wanneer de gestelde limiet wordt overschreven, moet de gokker op de hulpverlening worden geattendeerd.

Door legalisatie van gokken op internet probeert de overheid illegale aanbieders de wind uit de zeilen te nemen en het wegvloeien van gelden naar buitenlandse aanbieders te voorkomen. Het belangrijkste doel van het kansspelbeleid van de Nederlandse overheid is het reguleren en beheersen van kansspelen, met bijzonder aandacht voor het tegengaan van gokverslaving, het beschermen van de consument en het tegengaan van illegaliteit en criminaliteit.

Mislukte poging tot wetswijziging
De Nederlandse overheid wilde in 2005 een proef toestaan waarbij één Nederlandse aanbieder door middel van een tijdelijke vergunning zou worden toegestaan kansspelen via internet te organiseren. Deze vergunning zou exclusief worden toegestaan aan Holland Casino. Op basis van de bevindingen van de proef, zou verdere besluitvorming plaatsvinden over het al dan niet structureel toestaan van kansspelaanbod op internet en de voorwaarden waaronder dit eventueel kan plaatsvinden. Het voorstel tot wijziging van de Wet op de kansspelen werd op 20 september 2006 aangenomen door de Tweede Kamer. Maar toen het voorstel op 1 mei 2008 door de Eerste Kamer werd behandeld, werd het wetsvoorstel met 37 tegen 35 stemmen verworpen.

Europese kritiek
De Europese Commissie was zeer kritisch over het Nederlandse plan om Holland Casino exclusief toestemming te geven voor een proef met gokken op het internet [Volkskrant, 5.12.05]. Nederland zou zich te streng beleid voeren met betrekking tot internetgokken. De Europees Commissaris McCreevy kondigde aan dat de commissie een procedure was begonnen tegen Nederland [Volkskrant, 4.4.06].

De onlinegokbedrijven waren in hun nopjes. De European Gaming & Betting Association (EGBA) en de Remote Gambling Association (RGA) hoopten dat de overheden geen ‘discriminerende praktijken’ meer zouden toelereren en vrije toegang zou geven aan hun inwoners. Ook de liberalen waren blij met deze waarschuwingen en pleitten voor het opheffen van het staatsmonopolie op casino’s.

Maar op 8 september 23009 besloot het Europese Hof van Justitie dat een nationale overheid bedrijven mag verbieden om kansspelen op internet aan te bieden. Een dergelijk verbod kan volgens het hof gerechtvaardigd zijn om fraude en criminaliteit te bestrijden — ook al betekent dit een beperking van de vrijheid van diensverlening. Zo’n beperking kan gerechtvaardigheid zijn door dwingende redenen van algemeen belang [Telegraaf, 6.9.06].

Dit arrest was uiteraard niet naar de zin van de eigenaren van goksites. De RGA verklaarde dat het staatsmonopolie de vrijheid en de consumentenkeuze beperkt.

Index


Verzet van kansspelaanbieders
Holland Casino en Lotto spanden medio 2003 een kort geding aan tegen 16 buitenlandse en één Nederlandse aanbieder van internetcasino’s die in totaal zo’n 45 goksites beheerden. Holland Casino beschouwde de buitenlandse sites als oneerlijke concurrentie, omdat het zelf nog geen gokspelen via internet mocht aanbieden. “Wij zijn de enige partij met een vergunning om in Nederland casinospelen aan te bieden, door die goksites lopen wij wellicht omzet mis” [woordvoerdster van Holland Casino].

De rechter stelde Holland Casino in het gelijk en bepaalde dat buitenlandse aanbieders van goksites Nederlandse gebruikers moeten uitsluiten van casinospelen. Zonder Nederlandse vergunning mochten er in Nederland geen internetcasino’s worden aangeboden.

In Nederland is het overigens niet verboden om een online casino te bezoeken. De wet verbiedt de Nederlandse staatsburger niet mee te doen aan buitenlandse kansspelen. Dit is anders dan in Amerikaanse staten als New York of Massachussetts. Inwoners van die staten kunnen persoonlijk aangeklaagd worden voor gokken via internet.

De legale aanbieders van kansspelen in Nederland hebben processen gevoerd tegen buitenlandse goksites om het illegale aanbod terug te dringen en hun concurrentiepositie te beschermen.

Gedingen
  • In april 2002 wint De Lotto een rechtszaak tegen LuckySMS.nl en Grasso Holding, die via internet en sms een kansspel aanboden.

  • In januari 2003 werd het Britse wedkantoor Ladbrokes verboden om zich nog langer op Nederlandse internetgebruikers te richten. De Stichting Nationale Sporttotalisator, de exploitant van De Lotto spande een kort geding aan tegen Ladbrokes.com. Ladbrokes bood Nederlandse internetgebruikers de mogelijkheid om mee te doen aan lotto’s en loterijen en om weddenschappen af te sluiten op onder meer sportwedstrijden. Omdat Ladbrokes hiervoor geen Nederlandse vergunning had, werd zij door de rechter gedwongen om haar website af te sluiten voor Nederlandse gebruikers. Deze uitspraak was uniek in Europa. Nog niet eerder werd een goksite bevolen bezoekers uit een land te weren.

  • In februari 2003 moesten twee Antilliaanse bedrijven, Paramount Holdings en Universal Amusements, zich voor de rechter in Utrecht verantwoorden. Zij werden aangeklaagd door Holland Casino omdat zij vanuit Curaço via door hen geregistreerde websites (zoals casinoelegance, casinoglamour, casinofantasy, casinotreasure, casinolux en imperialcasino) in meerdere talen kansspelen aan Nederlands publiek aanboden. Holland Casino eiste dat deze kansspelen voor ingezetenen van Nederland onmogelijk gemaakt moesten worden en dat het de aanbieders daarvan ook verboden moest worden om dergelijke spelen aan te bieden vai websites met een Nederlands (.nl) adres. De rechter oordeelde dat het op grond van de Wet op de Kansspelen verboden is om zonder vergunning gelegenheid te geven om in Nederland aan kansspelen deel te nemen. Deze wet is echter niet bedoeld om vergunninghouders te beschermen tegen concurrentie door niet-vergunningshouders. Bovendien was ook Holland Casino nog niet gerechtigd om online kansspelen aan te bieden. Desalniettemin oordeelde de rechter dat dat het aanbieden van online kansspelen door Paramount en Universel onrechtmatig was. [Vonnis: 27.2.2003].

  • In juli 2003 wint De Lotto een kort geding tegen 21 buitenlandse goksites, uit onder meer Costa Rica, Haïti en Australië. De Lotto is de enige partij in Nederland met een vergunning voor het aanbieden van online gokken. Buitenlandse goksites kunnen hierdoor in Nederland geen voet aan de grond krijgen.

De Nederlandse Kansspelautoriteit waarschuwde in de zomer van 2012 een 40-tal aantal gokbedrijven dat ze moesten stoppen met het aanbieden van internetgokken op de Nederlandse markt. Meer dan de helft van deze bedrijven voldeed eind 2012 aan deze oproep of gaf aan dit op korte termijn te gaan doen [Jaarverslag 2012] Een jaar later werd een nog duidelijker signaal afgegeven aan de gokbedrijven en hun klanten. In september 2013 werd het op Curaçao gevestigde gokbedrijf Globalstars, dat zich richtte op Nederlandse internetters die bingo, roulette of loterij willen spelen, veroordeeld tot een boete van 100.000 euro omdat het geen vergunning heeft voor online kansspelen [KSA, 8,9.13].

Index


Bestedingen
Nederland is geen land voor gokkers in vergelijking met Spanje, Engeland, Finland. In 2002 omvatte de kansspeelmarkt in totaal zo’n 2 miljard euro en werd via het internet naar schatting 105 miljoen euro vergokt. In 2003 was dit al met meer dan 25% gestegen tot 134 miljoen euro [College van Toezicht op de kansspelen]. In vergelijking met de totale uitgaven aan meer traditionele riskante kansspelen buiten internet leek de omvang nog zeer beperkt.

In een onderzoek van Motivaction worden de totale bestedingen aan betaalde interactieve internetkansspelen voor 2003 zelfs aanzienlijk lager ingeschat, namelijk op 50 miljoen. In cijfers voor de daarop volgende jaren vertoont een flinke toename van de totale bestedingen aan internetkansspelen: van 144 miljoen in 2005 via 450 miljoen in 2005 tot 475 miljoen in 2008 [Motivaction, 29.1.09].

De huidige internetomzet is inmiddels groter aan de totale inkomsten van staatscasino’s in Amsterdam, Rotterdam, Scheveningen, Utrecht en Zandvoort samen.

Index


Aantal deelnemers
De deelname aan gokken op internet steeg in de jaren 2002 en 2003 van 3,1% tot 3,8% van de internetpopulatie. Even leek het erop dat de groei wat zou afvlakken. Maar ondanks het nog steeds geldende verbod op het aanbod van dit type kansspelen deed in 2004 al 5,3% van de Nederlandse internetpopulatie mee aan betaalde interactieve internetkansspelen [Motivaction]. In 2008 was dit volgens Motivaction al gestegen tot 5,7%.

Volgens het WODC onderzoek Gokken in kaart namen in 2011 ongeveer 257.500 Nederlanders deel aan kansspelen via internet. In 2005 waren dit er nog maar 130.500. Andere studies geven nog hogere schattingen van het aantal deelnemers. In 2009 schatte Regioplan het aantal Nederlandse deelnemers aan online kansspelen op 565.000.

Index


Profiel van online kansspelers
Het profiel van online kansspelers is vooralsnog niet veel anders dan dat van deelnamers aan meer traditionele riskante kansspelen. Bij vier van de vijf kansspelen is het merendendeel van de spelers man — alleen aan illegale bingo nemen meer vrouwen dan mannen deel. Bij het illegale poker en internetkansspelen zijn de jongeren in de meerderheid. Bij de andere spelen zijn de leeftijdsgroepen meer gelijk verdeeld over de leeftijdsgroepen. Bij internetkansspelen, illegale poker en gokzuilen is het percentage hogeropgeleiden iets hoger dan bij illegale bingo en lotto/toto. Toch zijn de spelkers redelijk gelijkmatig over de inkomensklassen verdeeld. Het percentage allochtone illegale kansspelers is relatief laag [WODC 2009].

Index


Probleemspelers en gokverslaafden
Opvallend is dat het percentage potentiële probleemspelers significant daalde: van 32% in 2003 tot 25% in 2004. Een kleine groep van 4% wordt gecategoriseerd als probleemspeler. Hoewel dit een klein percentage is, vertoont het wel een significante stijging ten opzicht van het jaar daarvoor.

Hoeveel probleemgokkers er inmiddels zijn is onduidelijk. Maar alle deskundigen verwachten dat die probleemgevallen de komende jaren pas echt zullen komen bovendrijven. Gokverslaafden modderen vaak jarenlang door voordat ze hulp zoeken.

Deelname aan kansspelen via telefoon en SMS
Spelletjes via telefoon en SMS zijn sterk in opkomst. Zij zijn vooral populair onder laag opgeleiden en mensen met een (beneden) modaal inkomen. Telefoonspel In tegenstelling tot de betaalde e-games, zijn telefoonspelletjes onder vrouwen veel populairder dan onder mannen. Bij telefoonspelletjes kan men een prijs of geldbedrag winnen door een antwoord op een vraag te SMS-en of bellen naar een niet-gratis nummer. Uit een meting van Motivaction in 2005 bleek dat 37% van de respondenten de afgelopen 12 maanden zo’n spelletje had gespeeld. Dat zijn bijna 400 duizend mensen. Naar schatting besteden zij aan die spelletjes 36 miljoen euro. De meeste deelnemers aan telefoonspelletjes (80%) zijn recreatieve spelers. De financiële gevolgen voor de kleine groep van probleemspelers (3%) blijven gemiddeld beperkt tot minder dan 50 euro per jaar.

Meer dan 70 procent van het inkomen van de commerciële zenders komt uit belminuten van kijkers die telefoneren of sms-en om een prijs te winnen. In veel gevallen zijn deze spelletjes een ordinaire vorm van bedrog. Niemand weet hoe de kandidaten worden geselecteerd en niemand weet hoe de winnaars worden aangewezen.

Al vanaf 1995 werden in de Tweede Kamer regelmatig vragen gesteld over de toelaatbaarheid van belspelletjes en werd er aangedrongen op een strafrechtelijk onderzoek. Naar de letter van de Wet op de Kansspelen zijn belspelletjes immers illegaal. Jan de Wit, kamerlid voor de SP, drong 2001 aan op overheidsmaatregelen tegen belspelletjes om mensen tegen zich zelf in bescherming te nemen. Intussen wordt op televisie de Wet op de Kansspelen (Wok) systematisch overtreden.

In 2001 bevestigde het Ministerie van Justitie dat de belspelletjes strafbaar zijn, maar wordt het “niet opportuun geacht om capaciteit te investeren” in een onderzoek naar de malafide praktijken van de aanbieders van belspellen. sindsdien Ook de regering wil een einde maken aan de wildgroei van niet-gereguleerde promotionele kansspelen of belspelletjes op radio en televisie, maar serieuze maatregelen worden niet genomen. Van zelfregulering door commerciële zenders is geen spoor te bekennen. Na lang aandringen van de SP doet het Ministerie van Justitie uiteindelijk in 2006 zelf aangifte tegen twee aanbieders van belspellen (en verdwijnt er eind 2007 een van de belspellen van de buis).

Kansspelen op afstand, maar onder voorwaarden
Volgens de Nederlandse overheid moet ook het online gokken aan banden worden gelegd. Kansspelen moeten in meer beschermde omgevingen worden ingebed. De overheid heeft twee centrale overwegingen om de markt van kansspelen gesloten te houden. Ten eerste wil zij bescherming bieden tegen de risico’s van fraude en verslaving (excessieve goklust). Ten tweede wil zij het systeem in standhouden waarbij de opbrengsten van kansspelen worden aangewend voor goede doelen (beschermde fondsenwerving). Kansspelen op afstand, waaraan spelers deelnemen met elektronische communicatiemiddelen en zonder fysiek contact met (het personeel van) de organisator van de kansspelen, brengen nu eenmaal grotere risico’s op fraude en kansspelverslaving met zich mee dan de traditionele fysieke (‘landbased’) kansspelen.

Zolang er in Nederland nog geen legaal aanbod van online kansspelen bestaat, bleef het opboksen tegen illegaal aanbod uit het buitenland. In 2013 werd een nieuwe voorstel gedaan om online kansspelen te reguleren. Het wetsvoorstel Kansspelen op afstand maakt online kansspelen mogelijk voor zowel binnen- als buitenlandse aanbieders. Daarbij worden aanvullende maatregelen voorgesteld die kansspelverslaving moeten voorkomen. Een van die maatregelen is de instelling van een centraal register voor de uitsluiting van kansspelen.

Index Regulatie in buitenland

Amerika
In juni 2003 nam het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden een voorstel aan waarin online gokken werd verboden. De Unlawful Internet Gambling Funding Prohibition Act verbiedt transacties door creditcardbedrijven en aanverwante organisaties aan buitenlandse online casino’s. De maatregel moet nog door de Senaat worden goedgekeurd. Dat zou vergaande gevolgen hebben voor de naar schatting 1.800 offshore casino’s die toen al 2 miljard dollar per jaar aan Amerikaanse burgers verdienden (in 2010 was dit al opgelopen tot $33 miljard).

Volgens de indiener van het wetsvoorstel, de republikein James Leach uit Iowa, was gokken op internet een groot gevaar: “Internet gokken dient geen legitiem doel in onze maatschappij — het is een gevaar voor het gezin, het is een gevaar voor de samenleving als geheel.”

In de meeste Amerikaanse staten was online gokken al niet verboden. Daarom weken de meeste Amerikaanse online casino’s uit naar andere landen. Hoewel creditcardbedrijven zoals Visa en MasterCard op vrijwillige basis al geen betalingen meer vanuit Amerika verrichte, deden zij toch goede zaken.

Online gokken mag dan wettelijk verboden zijn, het weerhoudt Amerikaanse burgers er niet van een gokje via het internet te wagen. Naar schatting wagen dagelijks 1 miljoen Amerikanen een online gokje en werd er in 2003 in totaal al zo’n 6 miljard dollar omgezet [Interactive Gaming Council] en in 2006 al meer dan 12 miljard. Bijna 5% van de Amerikaanse online populatie (4,5 miljoen) nam toen al deel aan internetgokken [Pew Internet & American Life Project].

Sommige Amerikaanse staten proberen online gokkers direct aan te pakken. In de staat Talahasseee werd in jun 2003 Adrian McPherson (een 20-jarige ex-quarterback van de Florida State Siminoles) voor het gerecht gesleept. De aanklacht luidde: gokken op sportuitslagen via SBG Global, een in Costa Rica gelokaliseerd online casino. SBG Global verzekerde haar klanten dat zij als buitenlandse firma nooit enige informatie over hun klanten aan enige overheidsinstelling zou verstrekken. Zij weigerde dan ook informatie te geven over McPherson aan de Amerikaanse rechtbank. Omdat hij 'no contest' pleitte werd McPherson slechts veroordeeld tot 50 uur gemeenschapsdienst.

Het Amerikaanse ministerie van Justitie wilde voorkomen dat minderjarigen meedoen aan online gokken. Maar haar grootste zorg was dat de georganiseerde misdaad een grote vinger in het internetgokken heeft en dat ongereguleerde buitenlandse goksites de kansen zo organiseren dat «het huis» altijd veel wint.

Als internetcasino’s door buitenlandse aanbieders worden opgezet, opereren zij buiten het bereik van de meeste wetten en regelingen. Terwijl de Nederlandse wetgever buitenlandse aanbieders van goksites probeert op te leggen dat zij Nederlandse gebruikers moeten uitsluiten, daar probeert de Amerikaanse overheid het online gokken te reguleren door direct te interveniëren in de achilleshiel van de goksites: het betalingssysteem. Wanneer burgers geen gebruik meer kunnen maken van de meest gemakkelijke en betrouwbare financiële transactie via hun creditcard, dan wordt de monetaire inleg en uitkering van het gokspel geblokkeerd.

Online loterijen begonnen hun bakens te verzetten en gingen op zoek gaan naar nieuwe betalingsprocedures waarmee de wetgeving van nationale overheden kon worden omzeild. Zo probeerde MGM Mirage —eigenaar van het MGM Grand casino in Detroit— een online casino op te zetten vanuit het Eiland Man in de wateren tussen Ierland, Schotland en Engeland. Dit eiland valt onder de Britse kroon, maar heeft eigen wetgevende organen en rechtspraak. Na een investering van 15 miljoen dollar werd in september 2001 het online casino, playmgmmirage.com in gebruik genomen. Het bood gokspelen aan zoals blackjack, craps, bingo, keno, roulette, slot machines en video poker. Het accepteerde geen creditcards die in Amerika zijn uitgegeven, of in andere landen waar online gokken illegaal is. In de praktijk betekende dit dat alleen inwoners van Engeland, Portugal, Spanje, Ierland, Zuid-Afrika en Nieuw Zealand een rekening konden openen om in het online casino te gokken. Toch besloot MGM al op 30 juni 2003 haar online casino te sluiten. Zij ontdekte snel dat de exploitatie van online casino’s alleen verantwoord zijn als er sprake is van een goed wettelijk kader. Dat ontbrak echter in de meeste landen en met name de Amerikaanse overheid was (nog) niet bereid om het online gokken te reguleren. Toch meende de leiding van MGM te hebben aangetoond dat het mogelijk is om een online casino op te bouwen dat voldoet aan de normale wettelijke voorwaarden, de leeftijdsverificatie en garanties biedt voor veilig en verantwoord gokken.

American Express, MasterCard en Visa weigerden om goktransacties uit te voeren. Online casino’s proberen dit te omzeilen door de rekening onder een andere titel op te voeren. Waarschijnlijk wordt slechts de helft van de goktransacties door de creditcardbedrijven geblokkeerd.

De democraten in het Huis van Afgevaardigden vreesden dat het wetsvoorstel van de republikein Jim Leach ertoe zou leiden dat Amerika begint te lijken op totalitaire regimes die aan hun burgers beperkingen opleggen bij de toegang tot het internet. Zij vreesden dat het verbod op online gokken hetzelfde lot beschoren zal zijn als de illegalisering van alcohol in de jaren ’20 van de vorige eeuw. Tegenstanders van het verbod op online gokken pleiten voor een regulatie van online gokken waarbij ook de afdracht van belastingen duidelijk is geregeld. Alleen op die manier zou voorkomen kunnen worden dat miljoenen Amerikaanse burgers blijven deelnemen aan online gokken in een ongereguleerde omgeving.

Op 2 oktober 2006 kelderden de aandelen van de internetgokbedrijven met tussen de 45 en 60 procent. Het Amerikaanse congres had zojuist de nieuwe wet goedgekeurd die gokken via internet in de ban deed: Unlawful Internet Gambling Enforcement Act of 2006 [UIGEA] De wet “prohibits gambling businesses from knowingly accepting payments in connection with the participation of another person in a bet or wager that involves the use of the Internet and that is unlawful under any federal or state law.” Het luidde het einde van de poker boom in. Het grootste online pokerbedrijf, Party Poker, verliet de Verenigde Staten en dit voorbeeld werd door diverse andere pokersites gevolgd. Het aantal bezoekers van de World Series of Poker (WSOP) nam drastisch af omdat de meeste spelers zich op het internet kwalificeren.

In mei 2009 diende congreslid Barney Frank (D-Mass) een wetsvoorstel in waarin scherpe kanten van de IUGEA werden afgeslepen. Het belangrijkste doel van zijn Internet Gambling Regulation, Consumer Protection, and Enforcement Act is het beschermen van gokkers door een betere regeling van de vergunningen voor gokbedrijven en door een verbetering van het toezicht op hun operaties. In juli 2013 diende congreslid Joe Barton (R-TX) een wetsontwerp in om online poker te legaliseren en te reguleren. Zijn wetsvoorstel, Internet Poker Freedom Act of 2013 werd met gejuich ontvangen door de Poker Players Alliance (PPA). De voorzitter van de PPA, Alfonse D’Amato, verklaarde: “Internet poker zal hier in Amerika blijven bestaan, en we hebben allemaal baat bij een legalisering en regulering die hoge standaarden toepast om consumenten te beschermen, fraude en misbruik tegen te gaan, en die goede waarborgen biedt tegen minderjarig en verslavend gokken” [PPA, 12.7.2013].

Het einde van de great American gold rush?
Op 15 april 2011 werden de belangrijkste online pokersites in de VS door het Ministerie van Justitie effectief gesloten. De drie grootste pokerbedrijven —Full Tilt Poker, Poker Stars en Absolute Poker— werden op zwart gezet en hun bazen —de oprichters van PokerStars (Isai Scheinberg) van Full Tilt Poker (Raymond Bitar) en negen anderen— werden gearresteerd op beschuldiging van bankfraude, witwassen en het aanbieden van illegale gokspelen op internet [Wired, 15.4.11].

Index


Australië
Het enige internetcasino dat in Australië van de grond kwam was Lasseters (The centre of entertainment). In de eerste helft van 1999 genereerde het een omzet van $13,5 miljoen. Maandelijks nam het aantal registraties van spelers toe met 94%. Het casino trok per maand een miljoen bezoekers uit 154 landen.
In Australië werd in juni 2001 een nieuwe wet op de kansspelen ingevoerd waarmee online gokken volledig in de ban werd gedaan. De kern van deze Interactive Gambling Act (IGA) was dat credietkaart bedrijven niet de schulden hoeven te betalen aan de internetcasino’s. Dit leek een effectieve maatregel om Australiërs ervan te weerhouden offshore goksites te gebruiken. Hun crediet werd met deze maatregel ongeloofwaardig.

Hoewel in het oorspronkelijke wetsvoorstel elke vorm van online gokken werdt verboden, bevatte de uiteindelijke wet een aantal concessies. Het is voor Australiërs verboden om te gokken bij het internetcasino’s. Maar zij mogen wel deelnemen aan weddenschappen, gokken op sportuitslagen, lotto en loterijdiensten [Woolley 2003]. De IGA laat echter geen ruimte voor in-play betting via internet, waarbij gewed kan worden nadat een evenement al is begonnen.

Terwijl de meeste andere landen bezig waren met het reguleren van de online casino’s, werden deze in Australië verboden.

Tien jaar later leek er keerpunt te ontstaan toen de minister Stephen Conroy een discussiestuk publiceerde waarin hij een aanzet gaf voor de herziening van de IGA uit 2001. Hij stelde voor om verder onderzoek te doen naar de sociale, financiële en juridische aspecten van interactieve gokdiensten in een gereguleerde omgeving. In het eindrapport uit 2012 worden kritische noten gekraakt over de IGA. Het primaire doel van die wet was om de schade voor probleemgokkers te teduceren en het aantal gokverslaafden terug te dringen. Maar de wet heeft daar maar in zeer geringe mate aan bijgedragen. Sterker nog: de IGA zou de risico’s vergroten omdat Australische goklustigen steeds meer gebruik maken van verboden diensten die op geen enkele wijze zijn gereguleerd. Naar schatting zijn er 2.200 van deze online gokproviders die hun diensten aan Australiërs aanbieden. De inkomsten van deze gokproviders vloeien onbelast naar het buitenland (geschat verlies: 1 miljard per jaar).

Om de effectiviteit van de IGA te vergroten wordt voorgesteld om illegale online gokproviders de mogelijkheid te bieden om zich te laten registreren, als zij tenminste ophouden met het aanbieden van online goktypen met een hoog risico (zoals online fruitmachines) en bereid zijn om een reeks maatregelen te nemen die mogelijk schade minimaliseert en de gebruikers beschermt.

Index Dynamiek van gokverslaving

Virtuele casino’s hebben de drempels voor het deelnemen aan gokspelletjes verlaagd. In illegale online casino’s zijn niet of nauwelijks mechanismen ingebouwd waardoor al te goklustige spelers kunnen worden afgeremd. Daarom is het niet verwonderlijk dat burgers, sociale wetenschappers en politici zich zorgen maken over het toenemend aantal gokverslaafden. Dat zijn mensen die door hun online gokgedrag in sociale, psychische en financiële problemen komen en niet meer in staat zijn om een balans te vinden tussen hun online spellust en hun lokale beroepsmatige, sociale en intieme verbanden en verplichtingen.

Waarom gokken sommige mensen zo excessief? Er zijn verschillende theoretische perspectieven in omloop die een verklaring geven van excessief gokken.

Elk van deze theorieën geeft een verklaring van een deel van het probleem van excessief gokken. Excessief gokken is aangeleerd vluchtgedrag uit de dagelijkse sleur waarmee mensen een subjectief gevoel van grote opwinding proberen te bereiken en vast te houden mede omdat daaraan sociale voordelen verbonden zijn; dit obsessieve gedrag wordt met irrationele denkbeelden gelegitimeerd en is moeilijk af te leren. In bijna alle onderdelen van het probleem lijkt de opkomst van online casino’s het excessief gokken te faciliteren, stimuleren en zelfs bewust te organiseren.

Index Eigenaardigheden van online gokken

“There is no such thing as social gambling. Either you are there to cut the other bloke’s heart out and eat it — or you’re a sucker” [Robert Heinlein, Time Enough for Love].

De gokindustrie heeft de overgang gemaakt van mechanische instrumenten met knopppen en handels naar volledig virtuele videomachines. De spelstructuren worden ateeds geavanceerder en onderhoudender. Internetspelen maken nieuwe interactievormen tussen spelers mogelijk en voeren de hoogte van de winnen extreem op. De opwinding en het vermaak tijdens het spel worden kop een nieuw niveau gebracht.

Gokken via internet is een vorm van commercieel gokken. Het wordt bedrijfsmatig gedreven en heeft duidelijke regels. Commercieel gokken wordt georganiseerd om ervoor te zorgen dat de aanbieder van kansspelen uiteindelijk een winst behaald.

poker Internetcasino’s en online gokken zijn niet tegen te houden. Online gokken is opwindend en comfortabel. Je hoeft niet meer opgedoft naar het casino toe. Het casino komt naar de goklustigen. Je kunt achter je computer, laptop, tablet of smartphone gaan zitten en proberen geld te winnen in een online gokspel met andere goklustigen. De aantrekkelijkheid van de internetcasino’s en goksites is dat er zo’n enorme verscheidenheid aan spelletjes beschikbaar bestaat. Wie de spelletjes of uitbetalingen op de ene site niet bevalt, die kan nog uit duizenden andere kiezen.

Online Poker: No tics, no tells
Het belangrijkste verschil met een lokaal casino is dat er via computers wordt gepokerd en niet face-to-face. De spelers kunnen elkaar niet zien om lichaamstaal te peilen of tics te duiden. De online speelstijl is ook sneller en agressiever. Sommige spelers doen vier of vijf spelen tegelijkertijd [Wired, 14.5.10].

Er zijn inmiddels diverse programma’s op de markt (poker bots) die tientallen games tegelijkertijd kunnen spelen en die gebruik maken van algoritmes om de kansen te berekenen. Zij winnen niet elk spel, maar omdat zij niet worden afgeleid door vermoedens of gevoelens winnen zij vaker dan zij verliezen. Op het internet weet niemand dat je een bot bent [Wired, 13.9.05; Guardian, 12.2.09]. In 2005 verscheen de eerste commerciële zelfspelende poker software op de markt: WinHoldEm. Sindsdien worden er ook jaarlijks computer pokerwedstrijden gehouden.



Illustratie: João Fazenda

De meeste pokerbots laat men alleen maar voor relatief lage bedragen spelen tegen zwakke spelers. Voor de goede spelers zijn de meeste robots geen bedreiging. Voor het schrijven van een sterke pokerbot is niet alleen kennis van de spelstrategie nodig, maar ook kennis van kunstmatige intelligentie en ervaring met programmeren. De combinatie van die elementen is verenigd in de Computer Poker Research Group (CPRG) van PhD studenten van de Universiteit van Alberta, Canada.

De online casino’s kunnen op het internet gemakkelijk worden gevonden en het is even simpel om van het ene virtuele casino naar het andere over te springen. De verwachting is dat deelname aan betaalde interactieve internetkansspelen zal blijven stijgen. Niet allen omdat mensen steeds snellere internetverbindingen krijgen (waardoor het online spelen spannender wordt), maar ook doordat mensen steeds meer vertrouwen krijgen in dit type kansspelen. Het kopen en betalen via internet wordt voor steeds meer Nederlanders een alledaags fenomeen. Het aantal e-gokkers zal nog meer stijgen wanneer er ook in Nederland een legaal aanbod van betaalde interactieve internetkansspelen wordt geïntroduceerd.

Bijna eenderde van de mensen die via internet gokken, doet dat op het werk. Een belangrijk gedeelte van de gokkers op internet maakt dus gebruik van het bedrijfsnetwerk. In het onderzoek van Motivaction werd bevestigd dat in 2003 een substantieel deel van de betalende e-gamers gebruik maakt van het kantoornetwerk. Maar toen dit in 2004 precieser werd ondezocht bleek dat slechts 2% van de betalende e-gamers (ongeveer 11.000 mensen) daadwerkelijk betaalde interactieve internetkansspelen speelt tijdens kantooruren via een bedrijfsnetwerk.

Omdat de kansspelen via internet niet plaatsvinden in typische gokomgevingen zijn ze ook heel moeilijk te reguleren. De participatiedrempels zijn zeer laag en de lokale sociale controle op het gedrag van goklustigen is uiterst zwak. Het grotere aanbod van commercieel gokken gaat gepaard met een stijging van het aantal deelnemers en hogere graden van excessief of problematisch gokken.

Internetcasino’s gebruiken psychologische verleidingsmethoden om het online gokken aantrekkelijk, toegankelijk en gemakkelijk te maken. Vanwege de globale aard van het internet zullen de psychologische en sociale gevolgen van online gokken aanzienlijk zijn. Zeker als men rekening houdt met de beperkte mogelijkheden van lokale overheden om online gokken effectief te reguleren of te verbieden.

Index Referenties

  1. AGOG - Stichting Anonieme Gokkers Omgeving
    Zelfhulpgroep voor gokverslaafden.

  2. Alberta Gaming Research Institute

  3. Allen Consulting Group [2009]
    Casinos and the Australian Economy

  4. American Gaming Association (AGA)
    Belangenbehartiger van de commerciële entertainment industrie in America.

  5. Amey, Ben [2001]
    Peopleís participation in and attitudes to gaming, 1985-2000

  6. AnteUp Gambling Links

  7. Baron, Ellen / Dickerson, Mark [1999]
    Alcohol consumption and self-control of gambling behaviour.
    In: Journal of Gambling Studies (JGS), 15:3-15.

  8. Bergler, Edmund [1957]
    The Psychology of Gambling.
    New York, NY: Hill and Wang.

  9. Blume, Sheila B. [1987]
    Compulsive gambling and the medical model
    In: Journal of Gambling Behavior 3(4): 237-47.

  10. Blaszczynski, Alex [2000]
    Pathways to Pathological Gambling: Identifying Topologies
    In: eGabling, 1 March 2000.

  11. Bowsher, Ed [2006]
    The Online Gaming Party Continues

  12. Bruyn, Harry / Hofman, H. de [2006]
    Gokken op internet.
    Bruna

  13. Cabot, A. N. [2006]
    The Internet gambling report (9th edition).
    Las Vegas: Trace Publications.

  14. Cabot, Anthony N. e.a. [1999]
    International Casino Law
    Beschrijvingen van alle actieve juridisdictie ten aanzien van kansspelen.

  15. Canadian Partnership for Responsiblae Gambling (CPRG) [2004]
    Canadian gambling digest

  16. Casino City
    Geeft populariteitsscores voor 2.824 online casino’s en goksites. De scores zijn gebaseerd op onafhankelijke waarneming van miljoenen online gebruikers. Daarvan zijn er bijna 300 Nederlandstalige sites die spelers uit Nederland accepteren.

  17. College van Toezicht op de kansspelen [2005]
    Kansspelen via Nieuwe Media 2005.
    Een onderzoek onder 12.000 internet gebruikers.

  18. Cooper, Gerry / Doucet, Guy [2002]
    Online help for problem gambling: Why it is and is not being considered
    In: eGambling, 7 December 2002.

  19. Curacao Internet Gaming Association (CIGA)
    Een vereniging die opkomt voor de gemeenschappelijke belangen van interactieve gaming industrie, die op Curaçao diverse sportbooks bedrijven en zo'n honderd internetcasino’s omvat. Curaçao kan de Amerikaanse markt gemakkelijk bedienen omdat het in dezelfde tijdzone ligt. Zij opereren onder de licentie voor internet gaming die wordt uitgegeven door de Nederlandse Antillen.

  20. De Lotto
    Voert de merken Lotto, Toto, Lucky Day en Krasloten.

  21. Dixon, Mike J. / Harrigan, Kevin A. / Jarick, Michelle / MacLaren, Vance / Fugelsang, Jonathan A. / Sheepy, Emily [2011]
    Psychophysiological arousal signatures of near-misses in slot machine play
    In: International Gambling Studies 11:3: 393-407.

  22. Eadington, William R. / Cornelius, Judy A. [1997]
    Gambling: Public Policies and the Social Sciences.

  23. Gambler’s Book Club
    Een van de oudste en grootste boekhandels gespecialiseerd in gokken. Met recensies over de meest recente publicaties over gokken, wedden op sportuitslagen e.d.

  24. Gamb-ling
    Informatie over probleemgokken in 11 talen.

  25. Gambling Commission - UK
    Instelling die met steun van het Engelse Ministerie van Cultuur, Media en Sport is opgezet om het commerciële gokken te reguleren.

  26. Gambling Licenses
    Informatiebronnen over de internet gokindustrie: het opzetten van een online goksite, het verkrijgen van een licentie en de software voor kansspelen. Bevat een wereldwijd overzicht van de wetgeving op de kansspelen, regulaties, juridische kwesties, methoden van e-betaling en associaties van de aanbieders van kansspelen.

  27. Games and Casino
    Een online and offline gokgids.

  28. Geertz, Clifford [1973]
    Deep Play: Notes on the Balinese Cockfight
    In: The Interpretation of Cultures, pp. 412-53.
    New York: Basic Books.

  29. Gokhulpverlening

  30. Griffiths, Mark D.
    • [1995] Adolescent Gambling.
      London: Routledge
    • [1996] Gambling on the Internet: A brief note.
      In: Journal of Gambling Studies (JGS), 12(4): 471-473.
    • [1996] Internet addication: An issue for clinical psychology?
      In: Clinical Psychology Forum 97: 32-6.
    • [1997] Internet Gambling: A Cause for Concern?
      In: GamCare News, 1:4-5.
    • [1999] Gambling technologies: Prospects for problem gambling.
      In: Journal of Gambling Studies (JGS) 15(3): 265-283.
    • [2002] Gambling and Gaming Addictions in Adolescence.
      Leicester: British Psychological Society/Blackwells.
    • [2003] Internet gambling: Issues, concerns, and recommendations.
      In: CyberPsychology & Behavior, 6(6): 557-568.
    • [2006] Internet gambling: What can the past tell us about the future?
      Presentation at the Global Remote and E-Gambling Research Institute Conference. August 31-September 1, 2006. Amsterdam, Netherlands.
    • [2006] Pathological gambling.
      In. T. Plante (ed.) Mental Disorders of the New Millennium, Volume 1: Behavioral Issues. New York: Greenwood.
    • [2007] Gambling addiction and its treatment within the NHS: A guide for healthcare professionals
      London: British Medical Association.
    • [2013] Gaming desire: Online behavioural tracking in social gaming
      In: Mentor Newsletter. Vienna
    • [2013] Addictive behavior - What are the risk factors?
      In: Psychological Review, 19(1):23-25.

  31. Griffiths, M. D. / Parke, J. [2002]
    The social impact of Internet gambling.
    In: Social Science Computer Review, 20(3): 312-320.

  32. Griffiths M.D. / Szabo, A. [2013]
    Is excessive online usage a function of medium or activity? An empirical pilot study.
    In: Journal of Behavioral Addictions.

  33. Griffiths, M.D. / Wood, R.T.A. [2000]
    Risk factors in adolescence: The case of gambling, videogame playing, and the Internet.
    In: Journal of Gambling Studies (JGS), 16(2-3):199- 225.

  34. Griffiths, M.D. / Wood, R.T.A. / Parke, J. [2006]
    A psychosocial investigation of student online poker players
    Presentation at the 13th International Conference on Gambling.Lake Tahoe, Nevada. May 22-26, 2006.

  35. Guardian, The

  36. Halbert, Terry [2003]
    Gambling in America: Something for Nothing?

  37. Harrigan, Kevin A.
    • [2007] Slot machine structural characteristics: Distorted player views of payback percentages
      In: Journal of Gambling Issues, 20. 215–234.
    • [2008] Slot machine structural characteristics: Creating near misses using high symbol award ratios.
      In: International Journal of Mental Health and Addiction, 6: 353-368.
    • [2009] Slot machines: Pursuing responsible gaming practices for virtual reels and near misses.
      In: International Journal of Mental Health and Addiction, 7(1):68–83.

  38. Haswell, Derek [1999] - Universiteit van Edinburgh
    Problem Gambling: What Role for Social Work?

  39. Hermans, Henk [1988]
    Nu moet het lukken.
    Meppel: Boom.

  40. Holland Casino
    De enige aanbieder van het legale casinospel in Nederland, met 12 vestigingen verspreid over het land. De casino’s vallen onder toezicht van de overheid (College Toezicht op Kansspelen). Het bestuur van Holland Casino wordt benoemd door de ministers van Economische Zaken en Justitie. De winst van Holland Casino wordt afgedragen aan de staat.

  41. Horton, K.D. / Harrigan, K.A. / Horbay, R. / Turner, N. [2001]
    The Effectiveness of Interactive Problem Gambling Awareness and Prevention Programs.
    Final research report prepared for Ontario Substance Abuse Bureau, Ministry of Health and Long Term Care. July 27, 2001.

  42. Huizinga, Johan [1949]
    Homo Ludens. Proeve ener bepaling van het spelelement der cultuur
    Groningen: Wolters-Noordhoff.

  43. Institute for the Study of Gambling and Commercial Gaming - Universiteit van Nevada, Reno

  44. International Gaming Institute (IGI)

  45. International Gambling Studies
    Een internationaal tijdschrift over gokstudies, onder redactie van Jan McMillen, ANU Centre for Gambling Research, Canberra, Australië.

  46. Jacobs, Duran F. [1986] A general theory of addictions: A new theoretical model.
    In: Journal of Gambling Behavior 4: 27-37.

  47. Jamieson, John / Mishquash, Chris / Mzamanian, Dwight [2003]
    Why do gamblers over-report wins? An examination of social factors
    In: eGambling, 9 october 2003.

  48. Jepson, Valerie [2000]
    Internet gambling and the Canadian conundrum
    In: Appeal: Review of Current Law and Law Reform, 6 (6).

  49. Journal of Gambling Issues (JGI)
    Een elektronisch wetenschappelijk tijdschrift over gokken.

  50. Kansspelautoriteit (KSA)
    Een onafhankelijke toezichthouder die een veilig en betrouwbaar kansspelaanbod bewaakt. Zij bestrijdt illegale en criminele vormen van kansspelen, beschermt consumenten tegen onder andere misleidende reclame en gaat kansspelverslaving tegen. Per 1 april 2012 vervangt het KSA het voormalige College van Toezicht op de Kansspelen.

  51. Kavanagh, Thomas M. [1993]
    Enlightenment and the Shadows of Chance: The Novel and the Culture of Gambling in Eighteenth-Century France.
    John Hopkins Univ. Press.

  52. Kelley, Robin / Todosichuk, Peter / Azmier, Jason J. [2001]
    Gambling @ Home: Internet Gambling In Canada
    Gambling in Canada Research Report No. 15. Calgary: Canada West Foundation.

  53. Kessemakers, Roel [1999]
    Als de knikkers het spel bepalen.
    De Brink.

  54. King, Storm M. / Barak, A. [1999]
    Compulsive Internet Gambling. A new form of an old clinical pathology
    In: CyberPsychology & Behavior 2: 441-56.

  55. Kyngdon, A./ Dickerson, M. [1999]
    An experimental study of the effect of prior alcohol consumption on a simulated gambling activity.
    In: Addiction, 94(5): 697-707.

  56. Ladouceur, R. / Walker, M. [1996]
    A cognitive perspective on gambling.
    In: P. Salkovskis (ed.) Trends in Cognitive and Behavioral Therapies (pp. 89-120). John Wiley.

  57. Lester, David [1994]
    Access To Gambling Opportunities and Compulsive Gambling.
    In: The International Journal Of the Addictions, 29(12): 1611-16.

  58. McMillen, Jan (ed.) [1996]
    Gambling Cultures: Studies in History and Interpretation.
    London/New York: Routledge.

  59. Mitka, Mike [2001]
    Win or lose, Internet gambling stakes are high.
    In: Journal of the American Medical Association 285: 1005.

  60. Motivaction [2004]
    Kansspelen via nieuwe media 2004

  61. Netbet
    Een uitgebreide lijst met veel gestelde praktische vragen over online gokken.

  62. National organization for research (NORC) - University of Chicago
    Gambling Impact and Behavior Study

  63. NRC

  64. Online Casino Reviewer
    Overzicht van casino’s met goede spelletjes, uitstekende grafische vormgeving, buitengewone bonussen en de beste online ondersteuning. Bij alle casino’s die op de site zijn opgenomen kun je eerst voor de grap meespelen, voordat je met echt geld een gokje waagt.

  65. Parke, A. / Griffiths, M. [2004]
    Why Internet gambling prohibition will ultimately fail.
    In: Gaming Law Review, 8(5): 295-299.

  66. Petry, Nancy M. [2005]
    Pathological gambling: Etiology, comorbidity and treatment.
    Washington, DC: American Psychological Association.

  67. Ploscow, Morris [1950]
    The law of gambling.
    In: The Annels of the American Academy of Political and Social Sciences, 269: 1-8.

  68. Poker Players Alliance (PPA)
    Een Amerikaanse belangengroep die het pokeren wil stimuleren en de rechten van de spelers wil beschermen. Volgens eigen zeggen heeft de alliantie meer dan 1 miljoen leden.

  69. Problem Gambling Hub
    Onderzoek naar probleemgokkers en hoe zij ondersteuning kunnen vinden.

  70. Rolling Good Times Online
    Tijdschrift voor de Internet kansspelindustrie.

  71. Rose, I. Nelson / Owens, Martin D. [2005]
    Internet Gaming Law.
    Larchmont, NY: Mary Ann Liebert, Inc.

  72. Sharpe, Louise / Tarrier, Nicolas [1993]
    Towards a cognitive-behavioral theory of problem gambling
    In: British Journal of Psychiatry, 182: 407-12.

  73. Schull, Natasha Dow [2005]
    Digital gambling: The coincidence of desire and design.
    In: The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 597(1): 65-81.

  74. Schwartz, David G. [2006]
    Roll the Bones: The History of Gambling.
    New York: Gotham Books.

  75. Sévigny, S. / Cloutier, M. / Pelletier, M. / Ladouceur, R. [2005]
    Internet gambling: Misleading payout rates during the “demo” period.
    In: Computers in Human Behavior, 21: 153-158.

  76. Shaffer, Howard J. [1996]
    Understanding the means and objects of addiction: Technology, the Internet and gambling.
    In: Journal of Gambling Studies (JGS), 12(4): 461-469.

  77. Shaffer, H. J. / LaBrie, R. A. / LaPlante, D. [2004]
    Laying the foundation for quantifying regional exposure to social phenomena: Considering the case of legalized gambling as a public health toxin.
    In: Psychology of Addictive Behaviors, 18(1): 40-48.

  78. Shap, D. [2002]
    Internet gambling law in Canada: An examination of the legality of online gaming from the perspective of the players, providers and the parties in between
    In: Internet and E-Commerce Law in Canada, 3 (9): 65-72.

  79. Smeaton, M. / Griffiths, M. [2004]
    Internet gambling and social responsibility: An exploratory study. In: CyberPsychology & Behavior, 7: 49-57.

  80. Shapira, N. / Goldsmith, T. / Keck, P. / Khosla, U. / McElroy, S. (2001)
    Psychkiatric features of individuals with problematic internet use.
    In: Journal of Affective Disorders, 57: 267-272.

  81. Smeaton, M., / Griffiths, M. [2004]
    Internet Gambling and Social Responsibility: An Exploratory Study.
    In: CyberPsychology & Behavior, 7(1): 49-57.

  82. Socialistische Partij (SP)
    • [2001] Ook Belazerd? - Een consumentenonderzoek naar tv-belspelletjes

  83. Sproston, K. / Erens, R. / Orford, J. [2000]
    Gambling behaviour in Britain. Results from the British Gambling Prevalence Survey.
    London: National Centre for Social Research.

  84. Taber, Julian I. [2001]
    In the Shadow of Chance: The Pathological Gambler.

  85. Telegraaf, De

  86. Times, The

  87. Toneatto, Tony

  88. Turner, Nigel [2002]
    Internet Gambling
    In: eGambling, 6 february 2002.

  89. Urbino
    Een portaal voor casino management. De site bevat artikelen over casino’s en kansspelen, links naar sites met informatie over gokken, en over de matematiek van gokken.

  90. Veblen, Theorstein [1899]
    Theory of the Leisure Class
    New York: Macmillan Company.

  91. Veer, Arjen van ’t / Noerland, Hans / Fijnaut, Cyrille [1993]
    Gokken in drievoud. Facetten van deelname, aanbod en regulering.
    Gouda: Quint.

  92. Volkskrant, De

  93. Walker, Michael [1996]
    The Psychology of Gambling.
    Oxford: Butterworth-Heinemann.

  94. Washington Post, The

  95. Welte, J.W. / Barnes, G. M. / Wieczorek, W. F. / Tidwell, M., / Parker, J. [2002]
    Gambling participation in the U.S. - Results from a National Survey
    In: Journal of Gambling Studies (JGS), 18(4): 313-337.

  96. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)
    Ministerie van Veiligheid en Justitie

  97. Wetgeving in Nederland

  98. Williams, Robert J. / Wood, Robert T. [2007]
    Internet Gambling: A Comprehensive Review and Synthesis of the Literature
    Report prepared for the Ontario Problem Gambling Research Centre, Guelph, Ontario.

  99. Wikipedia: Casino | Gokken | Interactive Gambling Act | Kansspelen | Kansspelbelasting | Wet of de kansspelen

  100. Wilson, John [2004]
    Virtual reels? Physical reels? Just the real truth.
    In: Slot Tech Magazine, 18–22.

  101. Winstanley, Catharine A. / Cocker, Paul J. / Rogers, Robert D. [2011]
    Dopamine Modulates Reward Expectancy During Performance of a Slot Machine Task in Rats: Evidence for a ‘Near-miss’ Effect
    In: Neuropsychopharmacology 36:913–925;

  102. Wired

  103. Wood, Robert T. / Williams, Robert J.

  104. Woolley, Richard [2003]
    Mapping Internet gambling: Emerging modes of online participation in wagering and sports betting
    In: International Gambling Studies, 3(1): 3-21.

  105. Zeit, Die

Index


Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

25 September, 2013
Eerst gepubliceerd: Augustus, 2003