Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

Criminele rages: vrolijk meppen

—Hufters buiten en op het net—

dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam

Dubieuze rages
Contouren van een rage
   Bakermat Engeland
   Dichter bij huis
   Strafrecht versus zelfregulatie
Motivatie en inspiratiebronnen
   Geweld als vorm van vermaak
   Jackass: probeer dit niet zelf te doen
   Dirty Sanchez
Nomadische gedachten
    Referenties
Verwante teksten
Index TwitterFittie: virtueel schelden + lokaal knokken
Index Buitenissige en anonieme flitsseks
Index NetLiefde en CyberSeks: De toekomst van het virtuele vrijen
Index Flitsmeute: Happening voor internetters
Index Uitwaaierende vriendenkringen: De magie van sociale netwerken
Index Peer-to-peer: Netwerken van onbekende vrienden

Dubieuze rages

Vanaf haar ontstaan werd internet niet alleen vooruit gedreven maar ook geplaagd door rages. Internet werd vooruit gedreven door de rages van het emailen, het chatten, het webloggen en de flitsmeutes. Maar er waren en zijn ook trends waarin de duistere zijden van de samenleving vat kregen op de ontwikkeling van het internet: de commerciële haaien, de fraudeurs en dieven, de vrouwenhandelaars, de spammers, de haatzaaiers, de terroristen en de kinderpornografen.

Een van de nieuwste en meest omstreden rages is happy slapping: het er vrolijk op los slaan of het vrolijk belagen. Deze term wordt gebruikt om een rage te beschrijven waarbij een of meerdere personen een slachtoffer (meestal vrouwen of eenzame mannen) aftuigen of vernederen, terwijl een medeplichtige de gebeurtenis filmt met een mobiele telefoon. De beelden van de camphone worden vervolgens ter vermaak via internet verspreid. De incidenten variëren van mild tot heftig. Diverse personen belandden hierdoor in het ziekenhuis. De meeste mishandelingen worden uitgevoerd op andere jongeren teneinde hen te vernederen. Happy slapping werd in de herfst van 2004 voor het eerst gesignaleerd in Zuid-Londen, maar het gehufter verspreidde zich vervolgens over heel Groot-Brittannië.

Happy slapping
Happy slapping = weerlozen aftuigen voor de lol
Het filmen van geweld is niet nieuw. Tegenwoordig is het met videocamera’s in mobiele telefoons echter makkelijker om dit te doen. Vooral omdat dergelijke acties niet meer zorgvuldig van te voren gepland hoeven te worden en de beelden naderhand makkelijker verspreid kunnen worden.

Sommige happy slappers gaan uit van het principe dat de argeloze voorbijgangers die zij aanvallen slechts één klap in het gezicht dienen te krijgen, en wel met de vlakke hand. Maar daarop werden al snel variaties bedacht, zoals het omhoog trekken van shirtjes en het naar beneden trekken van slipjes bij meisjes in korte rokjes (sharken of panty pulling), seks met je ex, en het met een brommer verbouwen van de tuin van je ex-schoonmoeder. In de loop der tijd werden de acties brutaler: een Engels meisje werd in haar been geschoten, een slapende dakloze werd in brand gestoten en een 11-jarig meisje werd door drie klasgenoten verkracht.

Soms wordt het vrolijke meppen met vrienden in scene is gezet en worden de ‘slachtoffers’ zelfs voor hun rol betaald. Dit gebeurt bijvoorbeeld op grote schaal bij de Amerikaanse ‘upskirt’ of voyeurvideo’s. Juist daarom zijn er bij elk incident altijd mensen die denken dat de agressie gespeeld is. Op die manier worden grofheid, vernedering en gewelddadigheid tot bron van vermaak gecultiveerd. Smakeloosheid, belaging en stompzinnig geweld worden niet acceptabeler wanneer zij slechts ‘voor de lol’ worden gespeeld.

Index Contouren van een rage: sla er vrolijk op los

Engeland als bakermat: van garage en schoolplein, naar metro en park
Gewelddadig antisociaal gedrag is nauwelijks nieuws in Groot-Brittannië. Het was gebruikelijk in de tijd van Charles Dickens en het werd verbeeld door verfilming van het boek van Anthony Burgess: A Clockwork Orange. En internationaal is als aanduiding van losgeslagen voetbalsupporters niet voor niets de term ‘hooligan’ op brede schaal geaccepteerd. Ook happy slapping is een fenomeen waarvan de oorsprong toch vooral op Britse bodem ligt.

Zoals zoveel rages verspreidde happy slapping zich in Engeland vanuit de garage muziekscene naar de schoolpleinen rond Londen, en vervolgens over de rest van de natie. Het begon in de metro van Zuid-Londen. Jongeren filmden voor de grap het aftuigen van nietsvermoedende metroreizigers met een mobiele telefoon. De happy slappers plaatsten die beelden vervolgens op internet. Voorbeelden van dergelijke videoclips zijn:

Binnen een half jaar onderzocht de British Transport Police in Londen 200 happy slapping incidenten. De Engelse politie kondigde aan dat zij dergelijke ‘geintjes’ niet kon tolereren en als misdaad zou behandelen (met een gevangenisstraf van een tot vier jaar). Juridisch gezien maken mensen die dergelijke acties ondernemen zich immers schuldig aan bedreiging. Wanneer de beelden vervolgens op internet worden verspreid kunnen zij bovendien voor belaging worden vervolgd. Begin 2005 werden op scholen in Lewisham, Zuid-Londen en St. Albans cameratelefoons verboden omdat men bang was dat de rage zou leiden tot een toename van het pesten op schoolpleinen. Winkelcentra in Londen en Kent begonnen het dragen van sweatshirts met opgezette capuchons te verbieden. De capuchons en baseballpetten verhinderen dat veiligheidscamera’s het gezicht van mensen die bij misdaden zijn betrokken kan opnemen.

In mei 2005 verklaarde premier Tony Blair de oorlog aan de huftercultuur. “Het is tijd om de straten weer op te eisen voor de fatsoenlijke meerderheid. Mensen hebben terecht genoeg van schurken op straathoeken en winkelcentra en van onbeschoft gedrag — soms van kinderen die niet ouder zijn dan 10 of 11 jaar en waarop hun ouders zouden moeten passen.” Door graffiti, vandalisme, zuippartijen en opstootjes zijn stadscentra veranderd in “no-go gebieden voor fatsoenlijke burgers”. Het is “het werk van een erg kleine minderheid die de gezagsgetrouwe meerderheid bang en boos maakt.” Blair pleitte voor nieuwe wetten waarmee men hard kan optreden tegen herrieschoppers en een cultuur van respect kan herstellen. Maar de verwilderde jongeren gingen door met hun belagingen en trekken zich niets aan van de politie of het strafrecht.

Ego smarting
De slachtoffers realiseren zich pas na het incident dat zij ‘vrolijk gemept’ zijn. In april 2005 werd een freelance journalist, James Silver (34) aangevallen terwijl hij aan het joggen was op de South Bank in Londen. Terwijl een jongere zijn pad blokkeerde, sloeg de ander hem met een opgerold tijdschrift op zijn hoofd. Wankelend op zijn benen zag hij dat de rest van de bende hem stond uit te jouwen en hun mobiele telefoons op hem richtten. Hoewel deze aanval pijnlijk was voor zijn ego, deed hij geen aangifte bij de politie.
Naarmate de politie waakzamer werd (in de metro- en busstations) gingen de bendes geraffineerder te werk. Zij zochten hun slachtoffers in parken en publieke gelegenheden waar hun acties niet zo snel door de autoriteiten ontdekt konden worden of op bewakingscamera’s konden worden vastgelegd [Guardian 26.4.05].

In de meeste gevallen was het ergste gevolg dat de slachtoffers er kleine schrammen of een gedeukt ego aan overhielden. Maar toen de rage zich over heel Engeland begon te verspreiden werden de acties grimmiger, met een toenemend aantal gewelddadige aanvallen en volwassen slachtoffers. De voorbeelden spreken voor zichzelf.

Sharken: vrolijke aanranding?
Een stel jongens achtervolgt met een verborgen camera een meisje. Op het juiste moment wordt de broek van het meisje naar beneden getrokken. Vooral uit Japan worden video’s van dergelijke haaien via internet verspreid. Het zijn shockerende beelden van het omhoog trekken van shirt/rokje, of —sinds 2008 de overtreffende trap van onsmalelijkheid— het klaarkomen over een niets vermoedende vrouw [bron]. In een geciviliseerde samenleving worden vrouwen beschermd tegen gewelddadige aanvallen. Haar burgers zouden elke vrouw te hulp moeten schieten wanneer zij op deze manier wordt belaagd.
Sharking

Index


Dichter bij huis
De rage van het ‘vrolijk aftuigen’ waaide over naar andere Europese landen, zoals Ierland, Zweden, Duitsland en Nederland. In Zweden vielen op 5 juni 2005 links-radicale activisten neonazi’s aan en legden dit op film vast. Een van die aframmelingen vond plaats in een druk metrostation. Er werd zoveel bruut geweld gebruikt dat omstanders dachten dat de nazi-skinhead gestorven was, maar hij overleefde met hoofdwonden.

Antwerpen
Berten Vanhoudt (23) uit het Belgische Edegem stapte op 7 oktober 2012 kort na middernacht op de tram in Mortsel. Hij was op weg naar een feestje in Antwerpen. De Pool Macin D. (23) uit Niel zag dat en belde zijn Poolse vrienden die nog in een discotheek zaten. Hij verzamelde zijn vrienden in het premetrostation Diamant waar ze samen de tram opwachtten. Zodra die het statio binnen reed, bestormden zes van hen de tram. Terwijl één van hen de deuren open hield, sloten de anderen het slachtoffer in.

Berten V.
Berten Vanhoudt:
“Ik heb geluk gehad.”
Nadat Marcin D. de eerste klappen had uitgedeeld volgende vier anderen zijn heldhaftige voorbeeld. Gelaafd met nieuw zelfvertrouwen stappen ze weer uit de tram en sloten zich aan bij de vier die op het perron waren blijven wachten. Samen zwaaiden ze nog eens naar het bloedende slachtoffer en scandeerden slogan [Vandaag.be, 11.10.12; video].

Bertin Vanhoudt bleef achter met een hersenschudding, gebroken neus, afgebroken voortand en een blijvend oogletsel. Kort na de aanslag werden 11 verdachten opgepakt. Eind maart 2013 veroordeelde de rechtbank in Antwerpen Marcin D. voor dit brutale geval van happy slapping tot drie jaar gevangenisstraf. Zijn tien vrienden kregen celstraffen van 1 tot 2 jaar (deels voorwaardelijk). De rechtbank noemde de mishandeling een triest voorbeeld van zinloos geweld: gewetenloos, weerzinwekkend en laf. De daders hebben de levenskwaliteit van het slachtoffer verminderd en zijn onveiligheidsgevoel verhoogd [GVA, 29.3.13; Nieuwsblad.be, 29.3.13; AD, 29.3.13; Vandaag.be, 24.6.13].

Index


Strafrecht versus zelfregulatie
Het haastig zoeken naar strafrechtelijke oplossingen (‘sneller’ berechten, ‘harder’ straffen) voor moreel verwerpelijke wandaden is niet altijd de meest effectieve contrastrategie. Zeker niet wanneer die wandaden via het internet door de daders zelf in de openbaarheid worden gebracht. Zeker, het is belangrijk om aangiftes van happy slapping te bevorderen, en de berechting zo snel als verantwoord is te laten verlopen. Maar het accent zou toch primair gelegd moeten worden op de mobilisatie van de internetgemeenschap om happy slapping filmpjes sneller van het internet te halen. De internetgemeenschap heeft een gezamenlijk belang om ervoor te zorgen dat cyberspace geen plaats wordt waar jonge macho’s met hun lafhartige aftuigpraktijken kunnen pronken [Netwerk, 25.1.08].

Door zelfregulatie van het internet kan misschien in cyberspace voorkomen worden dat het mishandelen van weerlozen tot vermakelijke kunst wordt verheven. Zelfregulatie begint ook op het internet bij jezelf. Als je op internet een filmpje ziet dat op een bewijs van een misdrijf lijkt, dan kun je dit melden bij de beheerder van de betreffende internetlocatie. Veel beheerders van grote websites hebben regels opgesteld waaraan de gebruikers moeten voldoen, en klachtenprocedures om te melden als je denkt dat iemand deze regels overtreedt. Dat is ook het geval bij YouTube. Niet alle filmpjes kunnen vooraf gecontroleerd worden. Maar de gebruikers kunnen elkaar controleren en corrigeren. Dat beleid wordt notice and take down genoemd. Als doorgever van media-uitingen gaat YouTube niet vooraf beoordelen of een filmpje wel of niet gepubliceerd kan worden. Dat gebeurt pas achteraf bij een klacht van een gebruiker.

Op de filmpjes waarin de autistische jongeren uit Arnhem werd mishandeld kreeg YouTube veel heftige, negatieve reacties. Op 23 januari 2008 besloot YouTube de twee laatste filmpjes te verwijderen. Een woordvoerder van YouTube verklaarde: “Wij willen dit soort materiaal niet op YouTube hebben. Als mensen content zien die zij ongepast vinden, kunnen ze dat aangeven, waarna het beoordeeld wordt door ons team. Als de content onze voorwaarden schendt, verwijderen we het.” Op het internet kan niet voorkomen worden dat er weerloze slachtoffers worden afgetuigd. Maar door zelfregulatie van het internet kan wel worden voorkomen dat cyberspace een toneel wordt waarop deze misdaden tot vermakelijke ‘heldendaden’ worden verheven.

Index Motivatie en inspiratiebronnen

Geweld als vorm van vermaak
Wat bezielt jongeren om willekeurig geweld te gebruiken en dit op video vast te leggen? En waardoor laten jongeren zich inspireren tot dergelijke gewelddadigheden?

Tieners die betrokken zijn bij het vrolijke meppen beschouwen de rage als een ‘grap’ die voortkomt uit verveling. Op een Londens webforum Happyslapper2 schreef een van hen: “If you feel bored wen ur about an u got a video phone den bitch slap sum norman, innit.” De verveling wordt doorbroken door op agressieve wijze willekeurige omstanders te belagen (vooral niet-weerbare meisjes, eenzame mannen of zwervers). Juist door de aanval te filmen wordt het voor hen ‘leuk’ of ‘grappig’. In verstaanbaar Nederlands: “Jezus, we wille gewoon lache, en met zulke filmpjes kunnen we lache” [‘Yeah’ op 19.2.05 in Volkomenkut].

Hufterigheid wordt gecultiveerd tot nieuwe vorm van entertainment. Bij de flitsmeutes werd het publiek nog op ludieke wijze vermaakt; bij happy slapping worden willekeurige omstanders object van agressie en vernedering. Zij worden slachtoffers van hufters die plezier beleven aan de uiting van hun agressie en die in hun omgeving respect proberen te verwerven middels videobeelden van hun ‘stoutmoedige’ daden. Op die manier wordt de uitoefening van zinloos geweld in de eigen beleving verheven tot een statusverhogende of zelfs identiteitsvormende activiteit. Geweld wordt gestileerd tot een vorm van vermaak.

Index


Jackass: probeer dit niet zelf na te doen
Fotografie en Frisdrank
De term happy slapping is een woordspeling op happy snapping voor het maken van foto’s. Deze term werd al in de jaren ’40 gebruikt. Het idee happy slapping is geïnspireerd door een reclame voor de frisdrank Tango. In deze reclame uit 1993 drinkt iemand een flesje Tango, waarna hij door een naakte, oranje gekleurde man in het gezicht wordt geslagen. “You know when you've been tango’d” [Orange fella en overzicht].
Voor de inspiratiebronnen werd door mediakundigen en politici al snel in de richting gewezen van bepaalde televisieprogramma's zoals Jackass en Dirty Sanchez. Dat zijn programma's waarin lolbroeken stunts en schelmenstreken laten zien die vaak ten koste gaan van anderen.

Jackass is een televisieserie van MTV waarin allerlei stunts, grappen en schelmenstreken worden uitgehaald. De presentatoren doen zichzelf en elkaar pijn in gevaarlijke situaties. Hoewel Jackass bij herhaling waarschuwde dat de stunts die worden uitgehaald gevaarlijk zijn en niet geïmiteerd moeten worden, werd het programma toch mede verantwoordelijk gesteld voor een aantal doden en gewonden onder teenagers en kinderen die de stunts imiteerden. MTV reageerde op deze kritiek door de serie niet meer voor tien uur ’s avonds uit te zenden. Onder druk van de democratische vicepresidentskandidaat Joseph Lieberman besloot MTV bovendien om de latere episodes niet meer te herhalen. Na drie seizoenen werd de serie beëindigd. In 2003 werd er een film Jackass: The Movie gemaakt die gebaseerd is op de televisieserie van MTV. Het werd een afscheid voor de fans.

Index


Dirty Sanchez: de overtreffende trap
Dirty Sanchez is een televisie- en filmserie die gemaakt wordt door vier jongemannen uit Wales: Matthew Pritchard, Lee Dainton, Michael ‘Pancho’ Locke en Dan Joyce. Zij delen niet alleen hun liefde voor skateboarding, maar ook een grof gevoel voor humor. Met extreme en bizarre stunts proberen zij elkaar te overtreffen door elkaar zoveel mogelijk pijn te doen en te vernederen. Zij tonen geen enkele zorg voor hun eigen gezondheid. Hun hobby is het overschrijden van de grenzen van goede smaak en fatsoen. Kinderen die zich miskend en verlaten voelen gaan meer buitensporig en gewelddadig gedrag vertonen als middel om aandacht te krijgen.

Armand Jenkins is een 16-jarige Engelse jongen die al een aantal happy slaps heeft uitgevoerd. Volgens hem proberen happy slappers elkaar te overtreffen door telkens serieuzer aanvallen te filmen. “Ook al mag het dan best wel pijnlijk zijn voor het slachtoffer en al heb je best wel medelijden, omdat zij gekwetst of gewond of iets anders worden en zij hebben niets verkeerds gedaan of zo. Maar het is toch grappig omdat het net is alsof je naar een sketch op tv zit te kijken” [The Sun, 20.2.05].

Bumfight
Bumfighting: misbruik van de allerzwaksten
Bumfights is een video in documentaire stijl waarin daklozen (‘bums’) met elkaar vechten en amateurs stunts proberen uit te voeren in ruil voor geld, alcohol en andere prikkels. De daklozen worden misbruikt, aangevallen en vernederd. De filmmakers adverteren hun video als “de hardste, ruwste en meest hilarisch shockerende video op de planeet”. De video werd hoofdzakelijk via internet verspreid. De controversiële film werd in diverse landen verboden. De filmmakers houden vol dat de productie van de video een wederzijds profitabele overeenkomst was en dat de betrokken daklozen de vrije keuze hadden om te participeren. Alsof mensen zonder voedsel, onderdak of kleding individuen zijn die echte keuzes hebben. Er wordt een morele grens overschreden die zegt dat het niet juist is plezier te beleven aan of geld te verdienen door het vernederen van andere mensen, vooral niet als het gaat om dakloze alcoholisten [Wikipedia; Review van Bumfights].

Index Nomadische gedachten: brutalisering van de cultuur

Happy slapping in goed oude tijden.
Happy slapping in 1939
Elke cultuur kent naast tekens van civilisatie ook haar moedervlekken van barbarij en van decadentie. Internet heeft ertoe bijdragen dat de tegenstrijdigheden van culturen en subculturen aan de oppervlakte konden komen en in het licht van een wereldwijde openbaarheid besproken kunnen worden. Een van de grote voordelen daarvan is dat we beter geïnformeerd kunnen discussiëren over de duistere kanten van onze cultuur — de cultuur van de hufters.

Happy slapping, sharken en panty pulling zijn ongetwijfeld onderdeel van de verloedering en brutalisering van onze cultuur en dienen daarom zoveel mogelijk te worden bestreden. Toch moet de hele zaak niet worden overdreven. Vrolijk meppen is weliswaar een bijzonder ergerlijk fenomeen, maar het is geen epidemie. De Engelse cultuuronderzoeker Graham Barnfield (Universiteit East London) heeft er terecht voor gewaarschuwd dat er niet hysterisch op het verschijnsel gereageerd moet. Daarbij is het vooral van belang dat de media van incidenten geen massafenomeen of trend maken.

Een happy slap verschilt niet erg veel van veel andere vormen van asociaal gedrag. Het bijzondere ervan is dat deze vorm van normafwijkend gedrag geënsceneerd wordt voor de cameratelefoon en dat de videobeelden via mobiele telefoons en internet worden verspreid. De meppers pronken wie het beste iemand heeft gemolesteerd. De morele paniek rond dit verschijnsel is ontstaan omdat door deze videobeelden het verschijnsel voor iedereen zichtbaar is geworden. De morele kritiek op het ‘voor de lol’ aanvallen, mishandelen, misbruiken en vernederen van mensen vertrekt vanuit het bekende adagium: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook aan anderen niet — en zeker niet voor het vermaak of voor het geld.

“Cameratelefoons zetten aan tot slecht gedrag”, luidde de kop van een artikel in Wired [9.7.03]. Maar dat is veel te gemakkelijk, en strikt genomen onzinnig. De mobiele technologie schrijft ons geen specifiek type sociaal gedrag voor. De mobiele technologie verruimt net als elke andere technologie ons handelingsrepertoire: zij bepaalt slechts de grenzen waarbinnen ons sociaal gedrag kan variëren, maar legt daarvan níet de specifieke uitkomsten vast. Het bezit van een cameratelefoon schrijft dus in geen enkel opzicht een speciale vorm van (a)sociaal handelen voor. Het geeft in ieder geval niemand het recht om onbeschoft, gemeen of kwaadaardig te zijn. Net als alle andere technologieën kunnen cameratelefoons op sociaal verantwoorde wijze worden gebruikt voor maatschappelijk nuttige en moreel legitieme doelen. Maar zij kunnen ook worden misbruikt. Dat is afhankelijk van de moraal, de geestesgesteldheid, de sociale conditie en politieke aspiratie van de gebruiker, niet van de technologie zelf. Cameratelefoons dragen er slechts toe bij dat goed én slecht sociaal gedrag beter worden gedocumenteerd en dus beter onthouden kunnen worden. Er ontsnapt steeds minder aan de camera. De beelden die dat oplevert kunnen soms erg overtuigend zijn. Maar door inzet van moderne beeldmanipulerende programma’s kunnen zij soms ook zo gruwelijk misleidend zijn.

Toch is er één aspect van cameratelefoons (en digitale camera’s) waardoor deze technologie een potentieel gevaar voor de privacy vormt: ze zijn zeer klein en kunnen daarom gemakkelijk worden gebruikt om heimelijk opnames te maken. De populariteit van de cameratelefoon heeft ertoe geleid dat (bijna) iedereen door (bijna) iedereen kan worden gefilmd. Het filmen van een geënsceneerde misdaad is geen noviteit, maar met mobiele telefooncamera’s hoeven deze misdaden niet meer van te voren worden gepland.

“Come, you bully me now” — Cel Gulapa

Index Referenties

  1. Algemeen Dagblad

  2. Barnfield, Graham [2005]
    Happy Slaps: fact and fiction
    In: Spiked, 25.4.2005

  3. BBC

  4. BN/De Stem

  5. Best of Happy Slapz [1] .wmv [2] .wmv- Putfile.com

  6. Bumfights

  7. Dirty Sanchez
    Nieuws over de Dirty Sanchez serie op MTV

  8. EenVandaag [21.01.08]
    Jarenlange mishandeling gehandicapte jongen op YouTube

  9. Guardian, The

  10. Mobhappy

  11. Netwerk [25.10.08]
    Tweede Kamer wil happy slapping harder aanpakken

  12. NCRV - Standcafé [25.01.08]
    Er moet snelrecht komen voor happy slapping

  13. NOS Journaal [25.01.08]
    Snelrecht voor ‘Happy Slapping’

  14. NWCN [2005]
    ‘Hoodies’ menacing London [19.6.05] - Tod Robertson

  15. Politie Amsterdam-Amstelland [2005]
    Vermeende straatrover blijkt Happy Slapper
    Persbericht van 10.11.05.

  16. Saunders, Robert [2005]
    Happy slapping: transatlantic contagion or home-grown, mass-mediated nihilism?
    The London Consortium.

  17. Sun, The

  18. Times, The

  19. YouTube

  20. Wikipedia: Happy slapping | Dirty Sanchez | Jackass (MTV televisieserie)

  21. Wired?

Index


Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

25 September, 2013
Eerst gepubliceerd: November, 2005