Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

Wikipedia

De Wijsheid van de Zwerm

dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam

Supersnel samenwerkend schrijven
Meervoudig gebruik van wiki’s
Wikipedia
Globale encyclopedie
Niet-hiërarchisch
Hoe betrouwbaar is Wikipedia?
Vandalisme en zelfreinigend vermogen
Nomadische gedachten
Elitistische reactie
Mogen studenten Wikipedia citeren?
Alternatieven
Wikipedia sociologie
Zwermintelligentie

Referenties

Verwante teksten
button Geschiedenis van het internet
button Hypertekst Revolutie
button Zoeken naar Kwaliteit
button Interactief Publiceren
button KennisManagement in een Semantisch Web

Supersnel samenwerkend schrijven

Het internet is een informatie- en communicatiemedium dat samenwerken op afstand mogelijk maakt. Deze telecoöperatie kan verschillende vormen aannemen. Samenwerkend schrijven aan een online document is hiervan een belangrijk aspect. Dit online samenwerkend schrijven wordt door ondersteund door een wiki.

Een wiki is een coöperatieve website waarvan iedereen de pagina’s kan redigeren. De klassieke website wordt gekenmerkt door read only: bezoekers kunnen de pagina’s wel lezen, maar niet veranderen. Bij een wiki kan in principe iedere sitebezoeker de pagina’s direct veranderen.

In 1995 schreef Ward Cunningham een script dat hij wiki noemde, waarmee iedereen zijn website direct online kon redigeren [Leuf & Cunningham 2001]. Sinds die tijd is het wiki concept door velen gekopieerd en verder ontwikkeld. Het meest bekend werd de in 2001 opgerichte Wikipedia. Het is een door het publiek geredigeerde algemene encyclopedie met de ambitie om het allergrootste en meest betrouwbare naslagwerk te worden dat ooit gemaakt werd. Dank zij de medewerking van duizenden vrijwillige medewerkers groeide Wikipedia in een ongemeen snel tempo uit tot het grootste en meest populaire naslagwerk ter wereld.

In maart 2010 bevatte de Engelse Wikipedia al meer dan 3 miljoen artikelen [Wikipedia:Statistics], terwijl de Nederlandse versie al bijna 600.000 bijdragen bevatte [Wikipedia Grafieken]. Daarnaast werden er nog Wikipedia’s in 270 andere talen ontwikkeld.

Wiki’s zijn in toenemende mate erkend als een technologie om particuliere en publieke kennisbanken te ontwikkelen. Het middel: samenwerkend schrijven. Het doel: het delen en ordenen van kennis.

EditMe
EditMe gebruikt geen cryptische markeringstaal om tekst te formatteren, maar een eenvoudige WYSIWYG editor die werkt als een gewone tekstverwerker. Met EditMe kun je kiezen of je een hele site open stelt voor publieke redactie, of slechts een paar pagina's.
“Wiki wiki” betekent in het Hawaïaans ‘super snel’. En dat is precies het kenmerkende aspect van de wiki technologie: de snelheid waarmee pagina’s worden gecreëerd en geactualiseerd. Meestal is er geen beoordeling voordat wijzigingen worden geaccepteerd. De meeste wiki’s zijn open voor het publiek, of minstens voor alle personen die toegang hebben tot de wiki server.

Wiki’s zijn een hypertekstueel medium met non-lineaire navigatiestructuren. Elke pagina bevat een groot aantal links naar andere pagina’s; hiërarchische navigatiepagina’s bestaan meestal in grotere wiki’s, maar hoeven niet gebruikt te worden. Links worden gemaakt met behulp van een speciale syntax, het zogenaamde ‘link pattern’.

De basisfilosofie van wiki is dat het gemakkelijker wordt om fouten te corrigeren in plaats van dat het moeilijker wordt om fouten te maken. Wiki’s zijn erg open, maar er zijn diverse middelen om de waarde van recente aanvullingen op de pagina’s te verifiëren. Het belangrijkste middel is de “Recent changes” pagina. Daarop staat een lijst van een aantal recente aanvullingen of een lijst van aanvullingen die in een bepaalde periode zijn gemaakt. In sommige wiki’s kan deze lijst gefilterd worden zodat kleinere aanvullingen kunnen worden uitgesloten.

Het logboek van veranderingen kan ook voor andere functies worden gebruikt. De revisiegeschiedenis laat de vorige versies van de pagina zien. De diff-functie kan laten zien wat de verschillen zijn tussen twee revisies. Met de revisiegeschiedenis kan een redacteur een eerdere versie van de pagina openen en bewaren en daardoor de oorspronkelijke inhoud herstellen. De diff-functie kan gebruikt worden om te beslissen of dit nodig is of niet.

Controle op gebruikers: sabotage door vandalen
Wikipedia De meeste publieke wiki’s maken geen gebruik van verplichte registratieprocedures. Maar veel van de belangrijke wiki programma’s (zoals MediaWiki, MoinMoin, UseModWike and Twiki) bieden mogelijkheden om schrijfrechten te beperken. In sommige wiki programma’s kunnen individuele gebruikers van schrijfrechten worden uitgesloten. Dit wordt bereikt door hun speciale IP adres of hun gebruikersnamen te verbannen.

Kleine wiki’s verdedigen zich meestal tegen vandalen door hen zoveel pagina’s te laten onthoofden als zij willen, om daarna snel de pagina’s terug te zetten nadat de vandaal vertrokken is. Deze strategie werkt meestal niet in grotere gemeenschappen.

Zoeken
In de meeste wiki’s kan op titel of ‘full text’ gezocht worden. De schaalbaarheid van het zoeken is afhankelijk van de vraag of de wikimachine gebruik maakt van een databank of niet; de geïndexeerde toegang tot een database is noodzakelijk voor snelle zoekacties op grote wiki’s. Om diverse wiki’s tegelijkertijd te zoeken is de MetaWiki gemaakt.

Wiki machines
Omdat het wiki concept relatief eenvoudig is, bestaat er een groot aantal implementaties. Er zijn eenvoudige hacks die alleen de meest basale functies implementeren, maar er zijn ook zeer geavanceerde systemen voor informatiebeheer (‘content management systems’). De meerderheid van de wiki-programma’s zijn open source software.

Het wiki-principe
Jimmy Wales, oprichter van Wikipedia
Jimmy Wales, oprichter van Wikipedia
Het principe achter de wiki is geniaal door zijn eenvoud. Op elke webpagina staat een “EditText” link waarmee de tekst van de pagina direct in de browser kan worden bewerkt. Bij het redigeren hoeven de auteurs zich niet in te laten met html, de beschrijvingstaal voor webpagina’s. De tekst kan ongeformatteerd worden ingevoerd. Voor toevoeging van titel of accentueringen hoeft men maar een paar regels te leren (en soms is zelfs dat niet nodig omdat gebruik gemaakt wordt van een WYSIWYG-editor).

Om ook het maken van verwijzingen naar andere pagina’s mogelijk te maken vond Cunningham een schema uit met de naam “CamelCase”: een volgorde van tekens die een hoofdletter aan het begin en binnen de reeks bevatten, zoals “WikiWiki” of “EvolutionTheory”. Deze tekens worden als verwijzingen naar andere pagina’s met deze naam geïnterpreteerd. Wanneer de pagina nog niet bestaat, kan zij door het aanklikken van een klein vraagteken naast de link worden aangemaakt. Omdat men een pagina eerst op een andere pagina moet invoeren om ze aan te maken, wordt ervoor gezorgd dat nieuwe pagina’s met reeds in de Wiki bestaande pagina’s worden verknoopt.

Index Meervoudig gebruik van wiki’s

Wiki’s kunnen voor zeer uiteenlopende, meer of minder eenvoudige of vergaande complexe doeleinden worden gebruikt. De volgende categorisering van de functies van wiki’s is weliswaar omvattend, maar ongetwijfeld niet uitputtend.

Wiki’s kunnen dus voor zeer uiteenlopende doeleinden en in diverse contexten worden ingezet. Zij worden overal ingezet waar behoefte is aan ordening en deling van kennis en geordende informatie, en waar mensen behoefte hebben om gezamenlijk hun inzichten over speciale problemen coöperatief te ontwikkelen.


Index Wikipedia

Sock Puppet
Een sock puppet is een aanduiding voor een Wikipedian die onder meer dan een naam redigeert. Het zijn poppenspelers die meerdere karakters tegelijkertijd spelen.

A sock puppet on Wikipedia
Wikipedia begon op 15 januari 2001. Het werd opgezet door Larry Sanger, Jimmy Wales en anderen.

Globale encyclopedie
Het doel van Wikipedia is het creëren van de grootste encyclopedie in de geschiedenis. Duizenden mensen hebben ertoe bijgedragen dat de Wikipedia de meest gebruikte encyclopedie ter wereld is geworden. De afzonderlijke wikipagina’s steunen steeds sterker op de kennis van meerdere auteurs — zij zijn het resultaat van een coöperatieve inspanning.

Omdat Wikipedia de eerste onderneming van dit type was, heeft zij snel grote aandacht getrokken en gezag opgebouwd. In de nabije toekomst zal het daardoor voor iedereen moeilijk zijn om nog een andere online encyclopedie op wiki-grondslag op te bouwen die kan concurreren met Wikipedia [Jennings 2007:91].

Daarnaast blijft wel ruimte over voor gespecialiseerde wiki’s, zoals Wikitravel (een poging om een actuele en betrouwbare wereldwijde reisgids te creëren) en wikiHow (een poging om het allergrootste how-to handboek te bouwen).

Non-hiërarchisch
Wikipedia kent geen hiërarchie waarin bijvoorbeeld eindredacteuren beslissen over de definitieve inhoud van de artikelen. De grootste kracht van de Wikipedia is haar democratische werking. Om de risico’s van zo’n volledig open werkwijze te beperken, zijn een aantal mechanismen ter bescherming en coördinatie in werking gesteld.

Zo zijn er een aantal redacteuren met speciale administratieve bevoegdheden. Dat zijn Wikipedians die SysOp-rechten hebben. In de praktijk kan iedereen die constructief heeft bijgedragen deze bevoegdheden verwerven. Een administrator kan pagina’s of plaatjes beschermen, zodat zij niet meer kunnen worden gewijzigd (behalve door andere administratoren). Zij mogen echter geen pagina’s beschermen waarin zijzelf als redacteur meewerken.

Door haar democratische methodiek is de Wikipedia kwetsbaar voor vandalisme. Vandalisme is een bewuste poging om de integriteit van de encyclopedie te compromitteren door inhoud toe te voegen, te vernietigen of te veranderen. Meestal wordt een pagina leeg gemaakt of gevuld met obsceniteiten of andere irrelevante verhalen. Het functioneren van Wikipedia wordt daarnaast ontregeld door het veranderen van de persoonlijke commentaren van anderen, het plaatsen van bewust misleidende bijdragen, en het plaatsen van persoonlijke aanvallen. De administratoren kunnen IP adressen of gebruikersnamen blokkeren die het normale functioneren van Wikipedia verstoren.

Het is makkelijk om in Wikipedia alle veranderingen op te sporen die door bepaalde personen zijn aangebracht en deze allemaal ongedaan te maken, wanneer iemand probeert pagina’s te vernietigen. Hierdoor kan de schade snel worden hersteld.

Index Hoe betrouwbaar is Wikipedia?

Open Source Cultuur
Het leidende principe van de cultuur van de open source is ‘dare to share’. Deze cultuur heeft drie eigenaardigheden.
  1. Breed
    De open-source cultuur bestaat op het internet en is over het hele internet verspreid. Zij is toegankelijk voor iedereen die over een internettoegang beschikt. Iedereen kan in principe bijdragen aan de verbetering van de kwaliteit van Wikipedia.
  2. Diep
    De open-source cultuur is een product van complexe en coöperatieve communicaties in uiteenlopende segmenten van tijd en plaats. Zij grijpt in op het diepste van onze cultuur: de manier waarop we onszelf uiten, met elkaar communiceren, gemeenschappen en gedeelde betekenissen vormen.
  3. Dynamisch
    De open-source cultuur is in een permanente staat van verandering. Deze wordt gefaciliteerd en gestimuleerd door het tempo waarin zich de internettechnologie ontwikkeld.
De open-source cultuur van de academische gemeenschap heeft ertoe geleid dat er een grotere tolerantie is ontstaan voor Wikipedia. Maar dit betekent zeker niet dat Wikipedia alom wordt gewaardeerd en gebruikt. Critici wijzen erop dat er bij Wikipedia geen echt kwaliteitsbewakend mechanisme aanwezig is, zoals de peer review.

Het systeem van intercollegiale kwaliteitscontrole heeft zolang zoveel goede diensten bewezen dat sommige wetenschappers zich eenvoudig niet kunnen voorstellen dat er een minstens even goed, misschien zelf een beter alternatief zou kunnen bestaan. De open, anarchistische opzet van Wikipedia zou daarom nooit een serieus alternatief kunnen worden voor de door specialisten opgestelde en gecontroleerde ‘kwaliteitsencyclopedieën’. De informatie in Wikipedia zou daarom nooit zo betrouwbaar kunnen zijn als de door experts samengestelde naslagwerken en encyclopedieën.

Hoe goed of betrouwbaar is Wikipedia in vergelijking met de Encyclopedia Brittannica of met de Winkler Prins-encyclopedie? En hoe kun je de betrouwbaarheid van een artikel beoordelen zonder dat je weet wie de auteur is?

De eerste studie vond plaats in 2003 door IBM onderzoekers. Zij stelden vast dat “vandalisme meestal extreem snel gerepareerd wordt — zo snel dat de meeste gebruikers nooit zijn gevolgen zien” [IBM 2003]. De meeste gevallen van vandalisme werden binnen een paar minuten gerepareerd. De IBM-onderzoekers concludeerden dat Wikipedia “verbazingwekkend effectieve zelfherstellende vermogens” heeft [Viégas/Wattenberg /Dave, 2004].

In december 2005 publiceerde Jim Giles in het tijdschrift Nature een studie waarin hij concludeerde dat de Engelse versie van Wikipedia bijna hetzelfde kwaliteitsniveau heeft als de Encyclopedia Brittanica. Er werden 42 artikelen in beide online ecyclopedieën onderzocht. De onderwerpen werden gekozen uit een brede reeks wetenschappelijke disciplines en werden ter beoordeling naar een relevante expert gestuurd. Elke reviewer onderzocht een specifiek thema van beide encyclopedieën; zij wisten niet welk artikel uit welke encyclopedie kwam. Er werden slechts acht serieuze fouten gevonden in de artikelen (zoals misinterpretaties van belangrijke begrippen), vier in elke encyclopedie. Daarnaast werden veel feitelijke fouten, omissies of misleidende beweringen aangetroffen: 162 in Wikipedia en 123 in Britannica. [Britannica schreef een felle kritiek op dit onderzoek, waarop in Nature een repliek werd geplaatst].

Er zijn verschillende pogingen gedaan om de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van Wikipedia te meten. Daarbij is ook geprobeerd om verder te gaan dan anekdotische voorbeelden van succesvolle of mislukte artikelen. Het nut van Wikipedia is niet alleen afhankelijk van de accuraatheid van haar inhoud, maar ook van de mate waarin het verzamelde kennis bevat. Jakob Voss onderzocht in 2005 het aantal artikelen, de verdeling van taalspecifieke sites, de groei van de site, het redactionele gedrag van auteurs, de omvang van de artikelen en andere formele elementen van de Wikipedia site.

De tot nu toe beste poging om de diversiteit van de inhoud van Wikipedia te onderzoeken werd gedaan door Holloway, Bozicevic, and Börner [2006]. Zij geven een indicatie van hoe verschillende delen van Wikipedia aan elkaar gerelateerd zijn in termen van inhoud, courantheid en auteurschap. Zij vergeleken ook de categorie-structuren van Wikipedia, Britannica en Encarta.

In Nederland maakte wetenschapsjournalist Govert Schilling in opdracht van radio-online.nl een vergelijking tussen tussen Winkler Prins en de Nederlandse editie van Wikipedia. Op basis van een vergelijking tussen 12 onderwerpen komt hij tot het volgende kwaliteitsoordeel: de Winkler Prins krijgt een 8 en Wikipedia een 7-. De Nederlandse editie van Wikipedia is volgens hem kwalitatief minder dan de Engelse versie.

Men kan lang twisten over de superioriteit van het peer review-principe versus het democratische wiki-principe. Men kan ook twijfels hebben over de kwaliteit en betrouwbaarheid van de informatie van bepaalde lemma’s, van Wikipedia.

De standaardreactie van wikipedianen is uiteraard: “als je een artikel niet bevalt, mag je het zelf beter doen.“ Bovendien wordt daarbij graag verwezen naar de fouten in de traditionele inkt-op-dode-bomen encyclopedieën die door experts zijn geschreven. Dit neemt echter niet weg dat Wikipedia zelf fouten en misvattingen bevat.

Het sterkste argument is van procedurele aard. Wikipedia is in staat om heel snel fouten te corrigeren. Zet onzinnige informatie op Wikipedia en kijk hoe lang het duurt voordat die onzin is verwijderd. De kracht van Wikipedia is dat permanente actualisering en kritische waardering van zeer grote aantallen mensen uiteindelijk tot zeer betrouwbare informatie zal leiden. Op die manier zouden we steeds dichter bij de —altijd tijd- en plaatsgebonden— waarheid kunnen komen.

Index Vandalisme en zelfreinigend vermogen

Vandalisme
Het succes van Wikipedia als online volksencyclopedie bracht steeds meer mensen in de verleiding om haar lemma’s voor eigen doeleinden te manipuleren. Hoe groter het kennisbestand is dat gebruikers in Wikipedia stoppen, des te groter is de impuls voor gewetenloze types om er misbruik van te maken door informatie te vervormen. Dit zijn een paar opmerkelijke voorbeelden.

  1. John Seigenthaler - V.S., 2005
    Wikipedia wordt misbruikt om reputaties van bekende figuren te vernietigen. John Seigenthaler was de naaste medewerker van wijlen Robert Kennedy. Hij werd door een anonymus beschuldigd betrokken te zijn geweest bij zowel de moord op Robert als John F. Kennedy. Deze laster stond 132 dagen op Wikipedia en werd op verzoek van Seigenthaler zelf van de site verwijderd. Een typisch voorbeeld van internet karaktermoord.

    Nadat de lasteraar werd ontmaskerd, bood hij zijn excuses aan Seigenthelar aan. Seigenthaler vreesde dat in de toekomst elke biografie in Wikipedia op soortgelijke manier vervalst zou worden en dat als gevolg hiervan het internet door de overheid gereguleerd zal worden. Hij kritiseerde de Communications Decency Act omdat daarin internetproviders en websitebeheerders worden gevrijwaard van juridische verantwoordelijkheid voor het verspreiden van inhoud die door hun klanten en gebruikers op het internet wordt geplaatst.

    Wikipedia bevat een speciale pagina die gewijd is aan het Seigenthaler incident: Wikipedia biography controversy. Naar aanleiding van dit en andere vergelijkbare incidenten besloot Jimmy Wales de software en werkprocessen van Wikipedia te wijzigen. In december 2005 werd een nieuwe richtlijn Biographies of living persons uitgegeven. Tevens werden er redactionele beperkingen geïntroduceerd voor het maken van nieuwe artikelen, en werden de biografieën van levende personen intensiever in de gaten gehouden.

  2. Marty Meehan - V.S., 2005
    Wikipedia wordt misbruikt om de eigen reputatie kunstmatig op te poetsen door onwelgevallige informatie te verwijderen of te wijzigen. Medewerkers van de Democratische afgevaardigde Marty Meehan wijzigden het portret van hun baas door passages uit Wikipedia te schrappen over zijn niet nagekomen belofte om na acht jaar op te stappen. Zijn stafchef, Matt Vogel, gaf later toe dat hij toezicht had gehouden over het opsmukken van het wiki-profiel van zijn baas [bron]. Dit was slechts een van de Amerikaanse politici die hun onderdanen instrueren om hun biografieën op te poetsen [BBC; WebWereld]. Vanwege deze politiek partijdige schoonschrijverij heeft de leiding van Wikipedia diverse keren het computernetwerk van het Amerikaanse Congres volledig geblokkeerd. Het artikel over president Bush werd zoveel keer veranderd, dat de vrijwillige monitoren van Wikipedia verdere ‘redactionele bewerkingen’ moesten blokkeren.

  3. Australische parlementsleden - Australië, 2006
    Politici proberen Wikipedia te misbruiken door hun eigen imago op te krikken, maar zij misbruiken het ook om hun tegenstanders zwart te maken. Australische parlementsleden misbruikten Wikipedia om smadelijke berichten over hun opponenten te verspreiden. De ‘toevoegingen’ waren het werk van een medewerker van Labor-lid Michael Danby. Deze medewerker, Dr. Adam Carr, wijzigde de biografieën van concurrerende parlementsleden en ministers (“getting dirt on people”).

  4. Virusverspreiding - Duitsland, 2006
    Wikipedia wordt niet alleen gebruikt om het eigen imago op te poetsen of dat van tegenstanders met giftige roddel en laster zwart te maken. Zij wordt ook gebruikt om computervirussen te verspreiden. In 2006 werd een pagina op de Duitstalige versie van Wikipedia gebruikt om een virus te verspreiden. Dat gebeurde in een artikel over een nieuwe versie van Blaster, een computerworm uit 2003 voor het Windows-besturingssysteem van Microsoft. Het artikel was voorzien van een link naar een stukje software dat Windows zou beschermen tegen de worm. Maar wie daarop klikte, kreeg een nieuw virus op zijn computer. Om meer mensen naar de Blaster-pagina toe te lokken stuurden de hackers vervolgens massaal e-mails rond die er uitzagen alsof ze van Wikipedia kwamen, en waarin de ontvanger werd opgeroepen de pagina te bezoeken. Het artikel werd snel verwijderd nadat Wikipedia-medewerkers door kregen wat er gebeurde. Daarbij werd vergeten dat deze pagina nog steeds in het archief stond. Daarop stuurden de spammers nogmaals e-mails rond, waarin naar de gearchiveerde versie werd verwezen. Vervolgens werden ook deze archiefversie van de site verwijderd [Internetnews; Heise].

  5. Royale interventie - Nederland, 2007
    Koning, keizer, admiraal, Wikipedia misbruiken doen ze het allemaal. Via een internetverbinding van Huis ten Bosch, waar de koningin woont, werd op 8 januari 2006 de informatie over Mabel op de Engelstalige Wikipedia gewijzigd. Daarbij ging het om de vermelding dat de prinses voorafgaand aan haar huwelijk met prins Friso ‘incomplete and false information’ (onvolledige en onjuiste informatie) verstrekte over haar verleden (en in het bijzonder over haar relatie met drugscrimineel Klaas Bruinsma). De RVD verklaarde dat prins Friso en prinses Mabel zelf in het Wikipedia-lemma hadden geschrapt. Hun ingreep was minimaal, maar wel cruciaal: zij schrapten ‘and false’. Binnen een uur werd deze wijziging ongedaan gemaakt door iemand die er op wees dat ‘onvolledige en onjuiste informatie’ een letterlijk citaat was van premier Balkenende. In 2003 maakte Balkenende bekend dat het kabinet wegens de onvolledig en onjuist verstrekte informatie afzag van een verzoek om parlementaire goedkeuring voor hun huwelijk. “Wanneer onwaarheid wordt gesproken, dan is daar natuurlijk geen kruid tegen gewassen.”

    In een gesprek met Wikipedia-oprichter Jimbo Wales verklaarde Mabel later dat zij haar ingreep op Wikipedia betreurde [Interview met Wales]. Wales ontmoette Mabel in China, waar zij voor hem danste - Mabel dances for Jimmy. Tegelijkertijd verklaarde de prinses boos te zijn op de media die over het Wikipedia-schandaal hebben bericht. “Ze had gehoopt dat haar ingreep een debat zou hebben geopend over de feiten, maar de media concentreerden zich op de verandering van de tekst. Ze vindt dat ze (de media) daar iets beters van hadden kunnen maken” [idem].

    In de Engelstalige versie van Wikipedia is naar aanleiding van dit schandaal toch een (niet-omstreden) wijziging aangebracht. Het woord ‘false’ werd vervangen door ‘incorrect’ (wat een betere vertaling is van het Nederlandse woord ‘onjuiste’).

    Het is een typisch voorbeeld van ‘wikipimpen’: het schrappen van onaangename informatie uit het eigen lemma.

  6. Australische regering verbetert Wikipedia - Australië, 2007
    Het manipuleren van Wikipedia pagina’s voor politieke doeleinden is schering en inslag. Ook staatslieden maken gebruik van de mogelijkheden die Wikipedia biedt om hun visies en beleidsopties voor het voetlicht te brengen en kritische opmerkingen en lastige feiten te verwijderen. In augustus 2007 werd bekend dat medewerkers van de Australische premier John Howard informatie van Wikipedia hadden verwijderd. Zijn medewerkers brachten in totaal 126 veranderingen aan. Hoewel een woordvoerder van de premier verklaarde dat hij daar zelf nooit om had gevraagd, was onder andere informatie geschrapt die kritiek bevatte op zijn controversiële beleid inzake de detentie van asielzoekers [BBC].

  7. Scientology probeert haar imago op te vijzelen - 2009
    Zelfs relatief kleine sektes zijn in staat om door extreme inspanning van een paar aanhangers Wikipedia-informatie over hun eigen beweging te manipuleren. Zo ontdekten medewerkers van Wikipedia dat Scientology-aanhangers herhaaldelijk meer dan vierhonderd pagina’s veranderden die betrekking hadden op de organisatie. Zij verwijderden kritische opmerkingen en voegden positieve toe. Het aantal veranderingen was zo groot, dat de medewerkers van Wikipedia het niet meer aankonden. In mei 2009 besloot Wikipedia om bijdrages van de Scientology-kerk te blokkeren. “Alle IP-adressen die in bezit zijn of worden gebruikt door de Scientology-kerk en haar medewerkers worden geblokkeerd” [The Registar; Wired].
In augustus 2007 lanceerde de Amerikaanse student Virgil Griffith het programma Wikiscanner dat miljoenen IP-adressen traceert van mensen, bedrijven en overheidsinstanties die een bijdrage aan Wikipedia leveren. In de databank kun je opzoeken wie welke wijziging heeft doorgevoerd. Met behulp van dit programma is het mogelijk om anonieme manipulaties van Wikipedia-artikelen tegen te gaan. Met de Nederlandse variant van de wikiscanner kun je achterhalen welke bedrijven of instellingen achter de anonieme aanpassingen van artikelen in de Nederlandse Wikipedia schuilgaan.

Dergelijke hulpmiddelen om vandalisme en manipulatie op te sporen zijn niet overbodig. Zo verschenen er begin januari 2009 valse berichten op Wikipedia dat de Amerikaanse senatoren Ted Kennedy en Robert Byrd waren overleden tijdens Obama’s inauguratie. Om dit soort onzin te voorkomen stelde Jimmy Wales op zijn weblog voor om aanpassingen van nieuwe, onbekende gebruikers door de redactie van Wikipedia te laten controleren. Hij kreeg een stortvloed van kritiek over zich heen. Deze kritiek richtte zich vooral tegen het loslaten van de open source-filosofie en tegen het onwerkbare karakter van een dergelijke controle. In Duitsland, waar het model al sinds begin 2008 gehanteerd wordt, duren aanpassingen dagen.

Het tegen betaling redigeren van de volksencyclopedie is al lang geen uitzondering meer. Sinds 2006 biedt Gregory Kohl (een marktonderzoeker uit Pennsylvania) bedrijven aan hun lemma te (her)schrijven. Voor 49 tot 99 dollar.

Shane Fitzgerald
Experimenteel bedrog
Een 22-jarige sociologiestudent uit Dublin, Shane Fitzgerald, zette een zelfbedacht citaat op de wikipagina die gewijd was aan de Franse componist Maurice Jarre, die 28 maart 2009 overleed. Hij plaatste dit vervalste citaat kort na het bekend worden van zijn dood. Omdat het citaat niet naar een bron verwees, werd het door de moderatoren van Wikipedia binnen een paar minuten verwijderd. Maar Fitzgerald plaatste het valse citaat nog een paar keer tot dat het uiteindelijk met rust gelaten werd en meer dan 24 uur op de site stond. En juist dat citaat werd klakkeloos overgenomen in de in memoriams die verschenen in The Guardian, de London Independent, in het BBC Music Magazine en in Indiase en Australische kranten. In Nederland verscheen de nepquote op cinema.bl (VPRO) en in de Volkskrant.

De student ondernam deze actie als een experiment voor zijn onderzoek naar globalisering. Hij wilde weten hoe journalisten het internet als primaire bron gebruiken en hoe mensen vooral via het internet aan elkaar verbonden zijn. Fitzgerald verklaarde dat hij geschokt was door het resultaat van zijn experiment. “I didn’t expect it to go that far. I expected it to be in blogs and sites, but on mainstream quality papers? I was very surprised about it” [Irish Times -6.5.09].

Zijn bedrog werd wekenlang niet ontdekt, totdat Fitzgerald een e-mail stuurde naar de kranten om ze te vertellen dat zij een onjuist citaat hadden gepubliceerd. Alleen The Guardian plaatste een correctie en een artikel over het bedrog. “The moral of this story is not that journalists should avoid Wikipedia, but that they shouldn’t use information they find there if it can’t be traced back to a reliable primary source” [Soobhain Butterworth, in The Guardian, 4.5.09].

Het experiment van Fitzgerald laat zien dat door de druk om permanent nieuws te produceren ook de traditionele media steeds meer vertrouwen op internetbronnen. Het meest verbazingwekkende is hoe snel ook de ‘traditionele’ journalisten op internetinformatie vertrouwen zonder deze te controleren. De les is simpel: “If you see that quote on Wikipedia, find it somewhere else too” [Jay Walsh, Wikipedia - bron].

Uitslag: Wikipedia is geslaagd. Journalistiek is gezakt.

Een moeilijk oplosbaar probleem met Wikipedia is de schrijfstijl en dus de leesbaarheid van de bijdragen. In veel artikelen van Wikipedia is merkbaar dat de tekst het resultaat is van de bijdragen van meerdere auteurs.

Index Nomadische gedachten

Elitistische reactie
De felste tegenstanders van Wikipedia bedienen zich bijna zonder uitzondering van een elitistisch discours. Voor Andrew Keen is Wikipedia een “online encyclopedie waar iedereen met aanvechtbare opvattingen en een geringe opleiding alles kan publiceren over elk onderwerp” [Keen 2008:19]. Wikipedia is volgens hem een product van ‘digitaal narcisme’ en ‘intellectuele masturbatie’ en een ‘ramp voor de waarheid’.

Net als de ex-baas van de Encyclopædia Britannica gelooft Keen dat alleen een peer review van deskundigen tot betrouwbare en gezaghebbende kennis kan leiden. De onderliggende ideologie van het Wikipedia-experiment is volgens hem “dat de stem van een scholier over een bepaald onderwerp even waardevol is als de stem van iemand die zich jarenlang op professionele wijze met datzelfde onderwerp heeft beziggehouden” [idem: 60].

Sommige wetenschappers en experts zijn in paniek geraakt door de opkomst van Wikipedia. Zij beschouwen de egalitaire en populaire online encyclopedie als een regelrechte aantasting van de waarde van hun expertise [Read 2009].

De Wikipedia-aanpak berust op het principe van The Wisdom of the Crowds (James Surowiecki): “the many are smarter than the few.” Dit principe werkt echter alleen onder bepaalde voorwaarden, waarvan sommigen moeilijk in de dagelijkse praktijk te realiseren zijn. De meest belangrijke voorwaarde is de onafhankelijkheid en diversiteit van de mensen die bijdragen leveren. De kwaliteit van Wikipedia is dus niet alleen afhankelijk van het grote aantal mensen dat actief bijdraagt aan de lemma’s, maar ook van de diversiteit van hun opinies en het ontbreken van een vooropgezette verbinding tussen deze mensen.

Index


Mag je Wikipedia citeren in wetenschappelijke studies?
Wikipedia is vooral bij leerlingen en studenten in korte tijd een ongemeen populair naslagwerk geworden. Niet iedereen is daar even blij mee. In 2007 vaardigde de geschiedenisafdeling van het Middlebury College een bevel uit dat Wikipedia niet langer door studenten gebruikt mocht worden als een primaire bron. Tegelijkertijd groeide het aantal historici die hun eigen bijdrage op Wikipedia schrijven. [Historians for Wikipedia].

Wikipedia is als zodanig natuurlijk geen wetenschappelijke bron. Niet omdat de informatie in lemma’s per definitie onbetrouwbaar is, maar omdat deze lemma’s niet tot stand gekomen zijn via het peer-review mechanisme binnen de academische gemeenschap.

In wetenschappelijk onderzoek wordt echter vaak gebruik gemaakt wordt van bronnen die als zodanig niet wetenschappelijk getoetst zijn: meningen en houdingen van mensen (in opinie- en attitudeonderzoek), door leken, politici of prelaten opgestelde documenten, of verhalen die door tijdgenoten op schrift zijn gesteld of die op geluidsbanden zijn bewaard. Wetenschappers zijn gewend om nooit op één bron te vertrouwen — triangulatie is de norm.

Verificatie
Wikipedia hanteert drie basisprincipes voor plaatsing van artikelen: Verifiability, No original research en Neutral point of view [NPOV].

De drempel voor opname in Wikipedia is niet waarheid, maar verifieerbaarheid. Het criterium is dus niet of redacteuren denken dat iets waar is, maar of lezers kunnen controleren dat het materiaal dat aan Wikipedia is toegevoegd al door een betrouwbare bron is gepubliceerd.

Al het materiaal in Wikipedia artikelen moet kunnen worden toegeschreven aan een betrouwbare gepubliceerde bron om aan te geven dat het geen origineel onderzoek is. Wikipedia publiceert geen origineel onderzoek.

De derde hoeksteen van Wikipedia is het neutrale standpunt. Alle artikelen in Wikipedia moeten geschreven zijn vanuit een neutraal standpunt. Feiten en meningen moeten op een zodanige wijze worden gepresenteerd dat zowel voor- als tegenstanders ermee uit de voeten kunnen. Controverses moeten worden beschreven; zij moeten niet in Wikipedia worden uitgevochten.

Zolang Wikipedia niet als enige en daarom doorslaggevende bron wordt gebruikt is er dus geen enkele wetenschappelijk bezwaar aan te brengen tegen het citeren of gebruiken van een lemma uit Wikipedia. Voor sommige zeer actuele onderwerpen, zoals populaire cultuur en de internettechnologie, is het zelfs moeilijk om een andere, even omvattende, nauwkeurige en actuele informatiebron te vinden dan Wikipedia.

Wie uit Wikipedia wil citeren in een wetenschappelijke bijdrage zal er dus voor moeten zorgen dat er minstens twee andere betrouwbare bronnen worden gebruikt om de validiteit van de wiki-informatie te toetsen. Om de geciteerde bronnen te kunnen controleren moet bovendien altijd worden aangegeven op welk tijdstip de betreffende Wikipedia-pagina is geraadpleegd. Omdat de artikelen permanent worden veranderd, is een citaat zonder datum betekenisloos.

Leerlingen en studenten die Wikipedia raadplegen kunnen hiermee snel op een goed spoor komen om een onderwerp verder uit te diepen. Maar Wikipedia is geen “one-stop-shop for reliable knowledge” [Liu 2006]. Wikipedia is een naslagwerk waarmee men zichzelf zeer snel kan oriënteren op de meest uiteenlopende onderwerpen.

Index


Alternatieven
Wikipedia kan alleen de meest hoogwaardige encyclopedie ooit worden wanneer zij zich niet alleen weet te beschermen tegen mafkezen, malloten, vandalen, en wikipooiers, maar ook tegen commercieel en politiek misbruik. De grote uitdaging voor Wikipedia is om het enorme ‘beest’ onder controle te houden.

Medeoprichter van Wikipedia, Larry Sanger, kwam in de loop der tijd tot het inzicht dat een open-source encyclopedie als Wikipedia alleen effectief kan functioneren als er een autoriteit zou worden ingesteld die de anonieme bijdragen zou toetsen en bewerken. In een poging om het beste van de oude en de nieuwe media te verenigen lanceerde hij in september 2006 Citizendium. Het is een experiment waarin de participatie door het publiek wordt gecombineerd met de welwillende begeleiding door experts. Bij Citizendium krijgen mensen die op bepaalde gebieden deskundig zijn de macht om artikelen te beoordelen, goed te keuren en disputen op hun vakgebied te beslechten. In april 2011 bevat Citizendium meer dan 15.500 artikelen, waarvan er 155 zijn goedgekeurd door experts.

Index


Wikipedia sociologie
Het succes van Wikipedia heeft inmiddels een nieuwe discipline doen ontstaan: de sociologie van Wikipedia. De wikisociologie onderzoekt zowel de machts- en gemeenschapsstructuur van Wikipedia als de patronen en werkprocessen die zich daarin voltrekken. Daarnaast wordt ook aandacht besteed aan de diverse tendensen onder de Wikipedia-schrijvers.

Passend - Fit
Passend (‘fitness’) is een cruciaal begrip in de evolutietheorie. Het beschrijft het vermogen van een individu van een bepaald genotype om zich te reproduceren. Meestal wordt dit gemeten in het aandeel van de genen van een individu in de genen van de volgende generatie. Door het proces van natuurlijke selectie komen de genotypes die in de gegeven omstandigheden het meest passend zijn, vaker voor in de volgende generaties.
Darwikinisme beschrijft het sociaal-darwinistische proces waaraan Wiki-pagina’s zijn onderworpen. Wikipedia wordt daarbij gethematiseerd als een ecologie van ideeën die een continue evolutie ondergaan. De inhoud van artikelen staan permanent onder evolutionaire druk van diverse auteurs. De secties en zinnen van elk artikel zijn onderwerp van genadeloze selectie en vervanging als zij niet als passend (‘fit’) worden gezien.

Wiki-artikelen evolueren zich door coöperatie en concurrentie in de richting van stabiliteit. Net als bij natuurlijke selectie betekent dit niet per se dat er altijd kwaliteit wordt geselecteerd. Wat geselecteerd wordt is reproductieve potentie. Er kunnen dus ook artikelen worden geselecteerd die alleen maar acceptabel zijn of modieus. Het ontwerp van de software en het gevoerde beleid is echter zodanig dat de ecologie van Wikipedia inderdaad (via zelfgenezing) uiteindelijk tot kwaliteit leidt.

Index


Zwermintelligentie
Zwerm spreeuwen
Zwerm Spreeuwen
(klik om te vergroten)
Zwermintelligentie is een vorm van kunstmatige intelligentie gebaseerd op het collectieve gedrag van gedecentraliseerde, zichzelf organiserende systemen. Het begrip werd in 1989 geïntroduceerd door Gerardo Beni en Jing Wang, in de context van cellulaire robotsystemen. Zichzelf organiserende systemen bestaan uit een populatie van eenvoudige actoren die zowel lokaal met elkaar als met hun omgeving interacteren. De actoren volgen zeer eenvoudige regels. Hoewel er geen gecentraliseerde controlestructuur bestaat die dicteert hoe individuele actoren zich moeten gedragen, leiden de lokale interacties tussen deze actoren tot het ontstaan van complex globaal gedrag.

Zermintelligentie refereert aan het zelfcorrigerend groepsgedrag dat optreedt bij zwermen autonome insecten zoals mieren en bijen. Tijdens het zoeken naar voedsel en het verdedigen van het territorium worden zwakke signalen versterkt en wordt ruis uitgefilterd. In kleine groepen kunnen individuen hun aandacht verdelen en wordt ontregelend gedrag gereduceerd door informele sociale mechanismen. In gemeenschappen of conversatieruimtes met lage toegangsbarrières en honderdduizenden deelnemers wordt dit veel moeilijker. Het beheer van grotere, open gemeenschappen komt niet alleen onder druk te staan door bewust ontregelend gedrag (zoals trolling, flaming, spamming, fooding), maar ook voor een overdaad aan ongestructureerde en ongewogen informatie [Whittaker e.a. 1998; Lampe/Resnick 2004].

Bij een zekere omvang krijgen alle online gemeenschappen last van het signaal-ruis probleem (vooral wanneer er veel tegenstrijdige opinies in omloop zijn). Men kan dit van bovenaf proberen op te lossen door poortwachters en controleurs in te huren. Maar men kan het ook aan de gemeenschap zelf overlaten. In dat geval ontwikkelt de gemeenschap zichzelf door een open source model te volgen. Groepen individuele gebruikers ontwikkelen een vorm van collectieve intelligentie wanneer zij netwerken creëren en gerelateerde profielen en inhoud filteren [Goldberg e.a. 1993; Massa/Bhattacharjee 2004].

Wanneer de individuele bijdragen door andere leden van een gemeenschap worden gewaardeerd, kunnen er in de loop der tijd gedeelde normen ontstaan over wat een goede of slechte bijdrage is. Bovendien wordt het hierdoor mogelijk om moderatiefilters te gebruiken waardoor men alleen hooggewaardeerde bijdragen te zien krijgt en laaggewaardeerde bijdragen automatisch worden wegselecteerd. Op die manier kunnen binnen een complex systeem met veel ruis toch de kwalitatief goede bijdragen naar boven komen drijven. Een goed voorbeeld hiervan is de ‘bottom-up journalistiek’ van Slashdot waarin praktisch al het werk door lezers zelf gedaan wordt.

Index Referenties

  1. AD

  2. Clark, David [2006]
    Everyone writes and no one pays
    In: Schmoller.net

  3. CyberCulture [SocioSite] - Online resources on cyberculture and cultural studies

  4. Bellomi, F. / Bonato, R. (2005]
    Network analysis for Wikipedia
    Proceedings of Wikimania 2005: The First International Wikimedia Conference. Frankfurt, Germany

  5. BestCollegesOnline [2009]
    25 Biggest Blunders in Wikipedia History

  6. Blanken, Henk [2008]
    Patricia Remak en de waarheid van Wikipedia
    In: De nieuwe reporter, 26.6.2008

  7. Brandt, Daniel [2006]
    Wikipedia’s accountability problem.
    In: Press Action Jan 21th 2006.

  8. Braques, George [2007]
    Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia’s Entries on Seven Great Minds

  9. Chesney, T. [2006] An empirical examination of Wikipedia's credibility.
    In: FirstMonday, 11(11)

  10. Cohen, Noam [2009]
    Microsoft Encarta Dies After Long Battle With Wikipedia
    On: New York Times. 30.03.2011

  11. Diderot, D. / d’Alembert, J. le Rond [1751-79]
    Encyclopédie ou Dictionaire raisonné des sciences, des arts et des metiers. Paris.

  12. Deletionpedia
    Hier vind je alles wat uit de Wikipedia is geschrapt.

  13. Emigh, W. / Herring, S. C. [2005]
    Collaborative authoring on the web: A genre analysis of online encyclopedias
    Proceedings of the 38th Hawai'i International Conference on System Sciences (HICSS-38). Los Alamitos: IEEE Press.

  14. Geser, Hans [2007]
    From printed to “wikified” encyclopedias - Sociological Aspects of an Incipient Cultural Revolution

  15. Giles, Jim [2005]
    Internet encyclopaedias go head to head
    In: Nature, 14 December 2005

  16. Guardian, The [2005]
    Can you trust Wikipedia?

  17. Halavais, Alexander / Lackaff, Derek [2008]
    An Analysis of Topical Coverage of Wikipedia
    In: Journal of Computer-Mediated Communication. Vol 13(2)

  18. Holloway, T. / Bozicevic, M. / Börner, K. [2006]
    Analyzing and visualizing the semantic coverage of Wikipedia and its authors
    Submitted to Complexity.

  19. IBM - Collaborative User Experience Research Group [2003]
    history flow: results
    Een analyse van de kwetsbaarheid van Wikipedia met behulp van een nieuwe methode van visualiseren: history flow. Deze methode laat de relaties zien tussen meerdere documentversies.

  20. Jennings, David [2007]
    Net, Blogs and Rock ’n’ Roll.
    London/Boston: Nicholas Brealy.

  21. Keen, Andrew [2007]
    De @-cultuur. Hoe internet onze beschaving ondermijnt.
    Amsterdam: Meulenhof.
    Vertaling van: The Cult of the Amateur.

  22. Keen, Andrew [2008] The Wisdom of the Crowd

  23. Kennedy, James / Eberhart, Russell C. [2001]
    Swarm Intelligence. Morgan Kaufmann

  24. Kittur, A. / Chi, E. H. / Pendelton, B. A. / Suh, B. / Mytkowicz, T. [2007]
    Power of the few vs. wisdom of the crowd: Wikipedia and the rise of the bourgeoisie
    25th Annual ACM Conference on Human Factors in Computing Systems.

  25. Leuf, B. / Cunningham, W. [2001]
    The Wiki Way.
    Addison-Wesley.

  26. Lih, Andrew [2004]
    Wikipedia as participatory journalism: Reliable sources?
    Presented at the Fifth International Symposium on Online Journalism, April 16-17, Austin.

  27. Lih, Andrew [2009]
    The Wikipedia Revolution. How a Bunch of Nobodies Created the World’s Greatest Encyclopedia.

  28. Liu, Alan [2006]
    Appropriate use of Wikipedia
    In: Kairosnews, 29.6.06.

  29. Mader, Stewart (ed.) [2008]
    Using Wiki in Education

  30. Magnus, P.D. [2006]
    Epistemology and the Wikipedia
    Paper presented at th North American Computing and Philosophy Conference in Troy, New York.

  31. Möller, Erik [2003]
    Wenn die Gehirne tanzen

  32. NOVA TV

  33. NRC

  34. Oltshoorn, Peter [2008]
    Tussen Andres Keen en Abram de Swaan
    In: Netkwesties.nl

  35. Patterson, Reginald
    Knol versus Wikipedia
    Een (mislukte) poging van Google om Wikipedia te verdrijven met hun eigen Knol.

  36. Pfeil, U. / Zaphiris, P. / Ang, C. S. [2006]
    Cultural differences in collaborative authoring of Wikipedia
    Journal of Computer-Mediated Communication, 12(1).

  37. Reagle, Joseph [2008]
    In Good Faith: Wikipedia Collaboration and the Pursuit of the Universal Encyclopedia. New York.

  38. Read, Brock [2006]
    Can Wikipedia Ever Make the Grade?
    In: Chronicle of Higher Education, 53(10).

  39. Read, Brock [2009]
    What Does Wikipedia Mean for the Future of Expertise?
    In: Chronicle of Higher Education, 53(10).

  40. Sanger, Lawrence M. [2009]
    The Fate of Expertise after Wikipedia
    In: Episteme. Volume 6, page 52-73.

  41. Singer, Ryan [2006]
    Veni, Vidi, Wiki
    In: Wired.

  42. Singer, Ryan [2006]
    The Wiki That Edited Me
    In: Wired.

  43. Stvilia, B. / Twidale, M. B. / Gasser, L. / Smith, L. [2005]
    Information quality discussions in Wikipedia
    Proceedings of the 2005 International Conference on Information Quality.

  44. Sunstein, Cass R. [2006/8]
    Infotopia: How Many Minds Produce Knowledge
    Oxford University Press Paperback.

  45. Surowiecki, James [2004]
    The Wisdom of the Crowds: why the many are smarter than the few and how collective wisdom shapes business, economies, societies and nations.

  46. Surowiecki, James [2005a]
    The turning point for social media
    Februari 2005

  47. Surowiecki, James [2005b]
    Independent Individuals and Wise Crowds
    Audio interview, O’Reilly Media Emerging Technology Conference. Opgenomen: 16.3.2005.

  48. Surowiecki, James [2007]
    Power:2012
    Conferentie video, New Yorker Conference. Opgenomen: 7.5.2007.

  49. Tapscott, D. & Williams, A.D. [2006]
    Wikinomics: How Mass Collaboration Changes Everything.
    Portfolio Hardcover.

  50. Telegraaf, De

  51. Trouw

  52. USA Today [2003]
    It's a Wiki world out there for the Web's groupmind

  53. Viégas, Fernanda B. / Wattenberg, Martin / Dave, Kushal [2004]
    Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations
    Proceedings of the SIGCHI conference on Human factors in computing systems, 575-582, Vienna 2004, 24-29 April.

  54. Volkskrant, de

  55. Voss, Jakob [2005]
    Measuring Wikipedia
    In Proceedings of the Tenth International Conference of the International Society for Scientometrics and Informetrics: Stockholm

  56. VPRO - Tegenlicht [2008]
    Wiki’s Waarheid

    Wales, Jimmy/ Weckerle, Andrea [2009]
    Keep a Civil Cybertongue
    In: The Wall Street Journal, 29.12.09.

  57. Wiki
    Artikel in de Wikipedia.

  58. Wiki.pagina.nl

  59. Wikiversity: Wiki as a tool for learning

Index


Home Onderwerpen Zoek Over ons Doneer Contact

06 October, 2013
Eerst gepubliceerd: Augustus, 2009